Тәуіптік таздың қолынан келсе,
Алдымен өз басын емдер еді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуге ақыл айтып, өзгеге ем-дом жасайтын адамның өзі сондай көмекті қажет етсе, ең алдымен өзіне пайдасы тиер еді деген ойды білдіреді. Тура мағынасында: емші, тәуіп адам таздық сияқты өз басындағы кемістікті алдымен түзетер еді. Астарлы мағынасы: өзінде жоқ қасиетті, өзінде шешілмеген мәселені басқаларға үйретіп, ақыл айту орынсыз. Яғни адам алдымен өз мінін түзеп, содан кейін ғана өзгеге жөн көрсетуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тәуіп» — емші, жөн айтушы, ал «таз» — кемдігі бар, емді қажет ететін адам бейнесі. «Өз басын емдер еді» деген тіркес адамның өз мәселесін өзі шешуі керегін астарлап тұр. Образ өте өткір: сыртқа ақыл көп айтқанмен, ішкі кемшілігі түзелмесе, оның сөзі әлсіз болады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де жиі қолданылады. Мысалы, бір адам уақытты бос өткізбей еңбек ету керек деп насихаттап, бірақ өзі жұмысын кейінге қалдыра берсе, оған осы мақал дәл айтылады. Яғни өзгеге талап қоймас бұрын, өз әрекетіңе сын көзбен қара деген ескерту.
Aldymen óz basyn emder edi.