«Тәуекелдің көңілі тоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тәуекел еткен адамның көңілі тоқ, яғни жаны жай, ішкі тыныштығы бар. Шешімін қабылдап, іске кіріскен адам күдік пен уайымнан құтылады: не болса да, ол қолынан келгенін жасады. Ал тәуекелге бара алмай, екіұдай күйде жүрген адамның көңілі алаң, ойы мазасыз. Мақал сонымен бірге батыл адамның ақыры құр қалмайтынын, көңілі ғана емес, қолы да тоқ болатынын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Көңілі тоқ — ішкі қанағатты, жан тыныштығын білдіретін тұрақты тіркес. Тоқ сөзі тура мағынасында тамаққа тойған, аш емес күйді білдіреді: аш адам мазасыз, тоқ адам байсалды. Мақал осы дене сезімін жанның күйіне көшіреді: тәуекел жанды тойдырады, онсыз көңіл ашығып, алаңдап жүреді. Тәуекел мұнда адам кейпінде алынып, өз көңілі бар жан ретінде суреттеледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды шешім қабылдап, енді нәтижесін тыныш күтіп отырған адам өзіне немесе басқаға айтады. Екіұдай жүрген адамды шешім қабылдауға итермелеп те айтады. Интонациясы — тыныштық, қанағат, кейде жеңіл күлкі. Нәтижесі жаман болып, қайғырып отырған кісіге айту жайсыз: жұбаныш емес, кекесін болып естілуі мүмкін. Мысалы: «Құжаттарды тапсырдым, енді не болса да, тәуекелдің көңілі тоқ».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауруханада ота алдында отырған әкесіне ұлы оның шешімін қолдап, тәуекелдің көңілі тоқ деп, қолын қысады.
— Алыс өңірге көшуге бел буған отбасы жүгін артып болған соң, анасы жеңіл күрсініп, осы мақалды айтады.