Пендешілік көлеңкелері туралы 287
Пендешілік көлеңкелері туралы мақал-мәтелдер: адам әлсіздігі, нәпсі, өкініш пен тәубе жайлы ойлы нақылдар.
287
Мақал-мәтел
94.5K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Ауырып тұрдым - аунап тұрдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауырған кезде де еңсесін түсірмей, халін жеңілдетудің амалын іздейтінін білдіреді…
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
Көшпелі дәулет кімде жоқ.
Бірде бар да, бірде жоқ.
Бірде бар да, бірде жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонып жүрген мал-мүлік, дүние бір қолдан бір қолға, бір күйден бір…
Бір кем дүние.
Негізгі мағынасы «Бір кем дүние» деген сөз адамның өмірі мен тіршілігі ешқашан толық болмайтынын білдіреді. Тура…
Бауыры бүтін пенде жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласының денесі де, өмірі де мінсіз емес, әркімнің өз кемшілігі…
Сау басына сақина тілеп.
Негізгі мағынасы «Сау басына сақина тілеп» деген мақал адамның өзіне қажетсіз пәле іздеп, тыныш тұрған тіршілігіне өзі…
Ораза, намаз - тоқтықта,
Иман кетер жоқтықта.
Иман кетер жоқтықта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының дінге беріктігі, сабыры мен иманы қиындықта сыналатынын білдіреді. Тура…
Әркімнің өз қолы өзіне қарай бүкір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әр адамның өз қолы өзіне қарай иіліп, өз денесіне жақын тұрады. Астарлы…
Ет дегенде бет бар ма?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: етке, яғни дәмді асқа құмар адам оны көргенде бетінің, ұялудың, именудің…
Жұмыртқадан жүн қырыққан.
Негізгі мағынасы «Жұмыртқадан жүн қырыққан» деген мақал тым сараң, пайдакүнем адамды әшкерелейді. Тура мағынасында…
Үрерге иті, сығарға биті жоқ.
Негізгі мағынасы «Үрерге иті, сығарға биті жоқ» деген мақал сырттай дабыра қылып сөйлейтін, бірақ шын мәнінде ештеңесі…
Бөрі арығын білдірмес,
Итке сыртын қампайтар.
Итке сыртын қампайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әлсіресе де, намысты адам немесе күшті мінез иесі өз әлсіздігін көрсетпей, өзін тік…
Жан ауырса, тән азады,
Қайғы басса, жан азады.
Қайғы басса, жан азады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесі мен сыртқы күйі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Тән ауырса…
Ашыққаннан құныққан жаман.
Негізгі мағынасы «Ашыққаннан құныққан жаман» деген мақалдың тура мағынасы — аштық көргеннен гөрі, қанағатсыздыққа…
Басқа түссе басбақшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басына іс түскенде ғана оның шын мінезі, сабыры мен төзімі білінетінін айтады. Тура…
Аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам таңертең ұйқыдан тұрып, оянған сәтте мінезі жұмсақ, таза көңілді, тілі де, ниеті де…
Қызғанғаның қызыл итке жем болды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қызғаныштың адамға пайда әкелмейтінін, керісінше өзіне де, өзгеге де зиян тигізетінін…
Қожаның көңілі құртқа шабады,
Көжесінің қатығы жоқ.
Көжесінің қатығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге құныққан, көзі тоймайтын адамның ісі өз жағдайына сай келмейтінін әжуалайды…
Жарлы болсаң да, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей, тұрмысы төмен болсаң да, ар-намысыңды, адамдық қасиетіңді жоғалтпа…
Орасан пайда көз шығарар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде аса зор пайда табамын деп жүріп, адам өзіне зиян келтіріп алуы…
Ет дәмділігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер ет өте дәмді, тәбетті ашатындай болса, ұры соны көріп, ұрлық жасауын…
Шығысы жаман қамысты,
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман пейіл мен теріс мінездің түбі жақсылыққа апармайтынын айтады. Тура мағынасында, өз…
Бармақ басты, көз қысты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жасырын келісім, астыртын ымыра, әділетсіз не заңсыз істің көзге ілінбей өтуін білдіреді…
Қара кісінің қаны шыққанша,
Сары кісінің жаны шығады.
Сары кісінің жаны шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қара түсті, сары түсті адам туралы емес, әр істің салдары әртүрлі…
Бастан құлақ садақа.
Негізгі мағынасы «Бастан құлақ садақа» деген мақал адам бір қиындыққа ұшыраса, одан да ауыр зардаптан аман қалғанына…
Итті Құдай иесімен қинасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің тағдыры қожайынымен бірге байланысты деген ой. Астарлы мағынасы…
Бетпақ «жеңдім» дейді,
Байғұс «көндім>> дейді.
Байғұс «көндім>> дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде күшті көрінген адам көбіне өз пайдасын жеңіс деп есептейтінін, ал әлсіз, шарасыз жан…
Қарғыс жеті атаға жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман сөздің, қарғыстың салмағы ауыр екенін білдіреді. Тура мағынасында біреуге айтылған…
Іштен шыққан сұр жылан.
Негізгі мағынасы «Іштен шыққан сұр жылан» деген мақал туған ортаңнан, өз ішіңнен шыққан адамның зияны бөтеннен де ауыр…
Тоқал ешкі мүйіз сұраймын деп
Құлақтан айырылыпты.
Құлақтан айырылыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз қалпына разы болмай, орынсыз артық нәрсе қуса, барынан да айырылып қалатынын ескертеді…
Жүн жеп, жабағы тышқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ұсақ, елеусіз көрінгенімен, іштен іріткі салып, пайда келтірмей, керісінше зиян…
Сұмырай келсе су құрыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сұмырай, яғни сұрқия не кесірлі адам келсе, су да құрғап қалады дегендей…
Махаббат - дауасыз дерт.
Негізгі мағынасы «Махаббат - дауасыз дерт» деген мақал махаббаттың адам жүрегіне терең әсер ететін, оңай басылмайтын…
Жиен неге ел болмайды, малы болса;
Желке неге ас болмайды, майы болса.
Желке неге ас болмайды, майы болса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жиеннің өз жұртынан бөлек, нағашы жұртқа қатысты айтылатыны сияқты, «мал…
Өзі тоймастың көзі тоймас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдағы ашкөздік пен қанағатсыздықты білдіреді. Тура мағынасында «өзі тоймаған адамның көзі…
Есі кеткен ешкі жинар,
Ешкі жинап есін жияр.
Ешкі жинап есін жияр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы мен бағытын жоғалтқан адам пайдасыз іске ұрынып, ешкі жинап әлек…
«Тоба! Тоба!>> тоң майды да ит жейді екен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде күтпеген, тіпті адам ойына кірмейтін құбылыстар болатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Ауырып тұрдым - аунап тұрдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауырған кезде де еңсесін түсірмей, халін жеңілдетудің амалын іздейтінін білдіреді…
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
«Пендешілік көлеңкелері туралы» санатында адам болмысының әлсіз тұстары — нәпсі, ашу, қызғаныш, мансапқорлық, сараңдық сияқты қасиеттерді әшкерелейтін мақал-мәтелдер топтастырылған. Бұл нақылдар пенденің қателігін тануға, өз-өзіне сын көзбен қарауға және ар-ұят пен иман таразысын ұмытпауға үндейді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.