Ашыққаннан құныққан жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ашыққаннан құныққан жаман» деген мақалдың тура мағынасы — аштық көргеннен гөрі, қанағатсыздыққа салынып, тойымсыз болу жаман. Астарлы мағынасы — адамда бір нәрсеге ашқарақтық, шектен тыс құмарту пайда болса, ол өзіне де, айналасына да зиян келтіреді. Аш адам уақытша қиындық көреді, ал құныққан адам тоқтағанды білмей, ар-ұяттан, шүкірліктен айырылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ашыққан» сөзі — мұқтаждықты, таршылықты білдіреді. «Құныққан» — тойымсыз, көзі тоймайтын, нәпсісіне ерген адам бейнесі. Халық осы екі күйді қарсы қойып, сабыр мен қанағаттың қадірін көрсетеді. Яғни шынайы жамандық аштықтың өзінде емес, шектен шыққан құмарлықта екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгінгі күні ақшаға, мансапқа, затқа немесе атаққа тоймайтын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, бір қызметкер айлығы жетіп тұрса да, үнемі қосымша пайда іздеп, адал жолдан тайса, ел оны «ашыққаннан құныққан жаман» деп сынайды. Мақал адамды қанағатшыл болуға, нәпсіні тежеуге үндейді.