Аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады.
«Аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл тұрақты тіркес аузына келгенді айтып, ұятсыз, балағат сөзбен боқтайтын, ашуланса тілін тыймайтын адамды сипаттайды. Тура мағынасында аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады: ішке аппақ нәрсе кірсе де, сыртқа қап-қара нәрсе шығады. Астарлы мағынасы — сөзі былапыт, біреуді қаралап, жамандап, қарғап-сілеп сөйлейтін жан. Тіркес көбіне «аузына ақ ит кіріп, қара ит шығып боқтады» деген қалыпта қолданылады.
Образдар мен теңеулер
«Ит» — қазақ сөзінде бір жағынан адал серік, бір жағынан балағаттың, жаман сөздің бейнесі. «Ақ ит» пен «қара ит» — таза мен лас, жақсы мен жаманның қарсылығы. Ауызға кірген ақтың қара болып шығуы адам сөзінің ластығын әсірелеп көрсетеді. Бейне өткір әрі есте қаларлық, ол тыңдаушыға мұндай сөздің қаншалықты жиіркенішті екенін бірден сезіндіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл тіркес ашу үстінде дөрекі сөйлейтін, айналасын балағаттайтын адамға айтылады. Мысалы, жол кептелісінде бір жүргізуші терезесін ашып, басқа жүргізушіні аузына ақ ит кіріп, қара ит шығып боқтайды. Мұндай сөз тек өзгені емес, айтушының өз абыройын да түсіреді. Тіркес тілге сақ болуды, ашуды балағатқа айналдырмауды еске салады.