Қызғанғаның қызыл итке жем болды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қызғаныштың адамға пайда әкелмейтінін, керісінше өзіне де, өзгеге де зиян тигізетінін білдіреді. Тура мағынасында біреудің қызғанған заты немесе несібесі итке жем болып, қадірсіз күйге түскендей суреттеледі. Астарлы мағынасы — орынсыз көреалмаушылық, іштарлық адамды мазасыз етіп, қолындағы бардан да айырады, абыройын түсіреді. Қазақ ұғымында қызғаныш жақсылықтың емес, ішкі тарлықтың белгісі саналады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қызыл ит» — ашкөздік, ашу, қызғаныш сияқты жаман сезімдердің бейнесі. «Жем болды» деген тіркес нәрсенің рәсуа болып, қадірсіз кеткенін көрсетеді. Мұнда қызғаныштың түбі босқа әуре болу, біреуге қиянат ойлау екенін аңғартады. Ит бейнесі халық тілінде көбіне керексіз, ұятсыз, жұтаң күйдің ишарасы ретінде қолданылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі бәсекеде, қызметтегі іштарлықта жиі еске түседі. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің жетістігін қызғанып, өсек таратады, бірақ соның кесірінен өзі де ұжым сенімінен айырылады. Демек, қызғаныш адамды ілгері бастырмайды, сабыр мен қанағат қана абырой әкеледі.