Ораза, намаз - тоқтықта,
Иман кетер жоқтықта.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам баласының дінге беріктігі, сабыры мен иманы қиындықта сыналатынын білдіреді. Тура мағынасында, тоқшылық кезде ораза ұстау, намаз оқу жеңілірек, ал жоқшылық пен таршылықта адам әлсіреп, ғибадаттан алыстап кетуі мүмкін. Астарлы мағынасы — байлық пен рахатта діндарлықты көрсету оңай, ал кедейлік, мұң, күйзеліс кезінде иманды сақтап қалу қиын. Демек, шынайы иман адамның жағдайы жақсы кезде емес, сынақ үстінде танылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тоқтық» — молшылық, жайлы өмір, көңілдің орныққан шағы. «Жоқтық» — таршылық, мұқтаждық, өмірдің ауыр кезеңі. «Ораза, намаз» діннің сыртқы амалдарын, ал «иман» ішкі сенім мен рухани беріктікті білдіреді. Яғни мақал сыртқы құлшылық пен ішкі сенімнің айырмасын көрсетіп, адамның рухани қалпы жағдайға байланысты өзгеріп кетпеу керегін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды қиындық келгенде үмітін жоғалтып, өз ұстанымынан айнып кететін адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, жұмысы қысқарып, қаржылық қысым көрген адам ашуға беріліп, намазын да, сабырын да ұмытса, осы мақал соны еске салады: шынайы беріктік дәл осындай сәтте көрінеді.
Iman keter joqtyqta.