Қарғыс жеті атаға жетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман сөздің, қарғыстың салмағы ауыр екенін білдіреді. Тура мағынасында біреуге айтылған қарғыс тек сол адамға емес, оның ұрпағына да тиетіндей елестетіледі. Астарлы мағынасы — адам біреуге қиянат жасап, ауыр сөз айтса, оның зардабы ұзаққа созылады, тұтас әулеттің абыройына дақ түсіруі мүмкін. Сондықтан қазақ мұндай сөзден сақ болуды, тілге ие болуды ескерткен.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жеті ата» — қазақ танымындағы ұрпақ жалғастығын, әулет бірлігін білдіретін ұғым. Қарғыс сол жеті атаға дейін жетеді деуі — жаман ниеттің күші терең, салдары кең деген бейнелі ой. Бұл жерде қарғыс көрінбейтін, бірақ ауыр әсері бар рухани күш ретінде алынады. Яғни сөздің тек айтылған сәті емес, оның ізі де маңызды екені аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды ашумен ауыр сөз айтуға болмайтынын ескертеді. Отбасында, жұмыста, әлеуметтік желіде біреуді боқтап, қарғап-сілеген сөз кейін өкінішке әкелуі мүмкін. Мысалы, ұрысып тұрған кезде ата-ана баласына «көрер күнің осы болсын» деп ауыр сөз айтса, ол баланың жан дүниесіне ұзақ жара салуы ықтимал. Сондықтан бұл мақал тіл мәдениетін сақтауға шақырады.