«Ердің малы - елдің малы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер азаматтың дәулеті тек өзінікі емес, ол бүкіл елдің ортақ игілігіне айналады: жұт болса, жоқшылық келсе, ел басына күн туса, ер малын аямай ортаға салады. Мақал жомарттықты ердің басты белгісі деп санайды: малын қамқорлыққа, қонақасыға, жетім-жесірге, ел қорғауға жұмсаған адам ғана ер атанады. Екінші жағынан, ел де ердің малын өзінікіндей қорғайды, сақтайды. Сараң байға бұл сөз айтылмайды.
Образдар мен теңеулер
Мал — көшпелі қазақтың негізгі байлығы, тіршілік көзі: сүт, ет, киім, көлік — бәрі малдан. Сондықтан мал мұнда тек төрт түлік емес, жалпы дәулеттің бейнесі. Ердің мен елдің сөздері бір-ақ дыбыспен өзгеріп, екі ұғымды бір теңдікке жегеді. Ескі тұрмыста жұтта қалған ағайынға мал бөліп беру, жылу жинау, сауын беру сияқты әдеттер болған, мақал сол ынтымақ тәжірибесіне сүйенеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне ел игілігіне қаржы, мал бөлген жомарт адамды мақтағанда айтады: мектеп, жол салуға көмектескен, жұтта көмек берген кісіні. Байлығын тек өзіне жұмсап, ағайынға қарайласпайтын адамға сын ретінде де айтылады. Біреудің дүниесін тартып алуды ақтау үшін қолдану мақалдың мәніне жат. Интонациясы — құрмет, кейде ескерту. Мысалы: «Сәкен ағамыз ауылдың жолына өз қалтасынан ақша салды ғой. Ердің малы — елдің малы».
Қолданылу жағдаяттары
— Өрттен үйі жанған отбасыға шаруа қожалығының иесі бір сиыр мен бір жылқы бергенде, ауыл ақсақалдары оны осы мақалмен алғыстайды.
— Ауылдың мектебіне спорт алаңын салып берген кәсіпкерді ашылу рәсімінде ауыл әкімі осы мақалмен жұртқа таныстырады.