Ешкі егіз тауып, қойдан аспас,
Ит сегіз тауып, елден аспас.

Негізгі мағынасы

Ешкі жиі егіз, тіпті үшем табады, ал қой көбіне жалғыз қозы туады; сонда да отарда қой ешкіден әлдеқайда көп. Ит бір туғанда сегіз күшік әкеледі, бірақ ит ешқашан елден көбеймейді. Мақал осы байқаумен санның молдығы мен берекенің бір емес екенін айтады: көп туған, көп жасалған нәрсе бәрінен асып кетпейді, өсіп-өнудің сыры тек санда емес. Адамға ауыстырғанда, көп бастаған, бірақ берекесі жоқ іс ұзаққа бармайды; әр нәрсенің өз өлшемі, өз орны бар.

Образдар мен теңеулер

Халық түсінігінде қой — берекелі мал, «қойдың өсімі» мен береке қатар айтылады. Ешкі өнімді болғанымен, отарда оны аз ұстаған, көбіне қойды бастап жүру үшін қосқан. Ит көп күшіктейді, бірақ оның көбеюін адамның өзі тежеген. Мақал екі жолдан тұрады, әр жолда сан мен салыстыру бар: «егіз — қой», «сегіз — ел». «Егіз» бен «сегіз» ұйқасы мақалды жеңіл жаттатады, ал «аспас» қайталауы ойды бекітеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды сапаны саннан жоғары қойғанда, асығыс көбейткен нәрсенің құнын түсіндіргенде айтады: көп малмен, көп жұмыспен мақтанған адамға, не тез өскен, бірақ берекесіз іске. Үні салмақты ой не жеңіл кекесін. Мысалы: «Жүз өлең жазғаның жақсы, бірақ біреуі де жүрекке жетпесе... Ешкі егіз тауып, қойдан аспас». Көп балалы отбасын кемсіту үшін айтылмайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Фермер тойда малының санымен мақтағанда, көрші қария оның қоңы мен күтімін сұрап, өз отарының аз болса да берекелі екенін айтады.
— Мейрамханада жаңа аспаз мәзірге отыз тағам қосып, бірде-бірі дәмді болмағанда, аға аспаз осы мақалды айтады.
— Базарда арзан бұйымды көп сатып алған әйел олардың тез бұзылғанын көріп, бір сапалы зат алмағанына өкінеді.