«Ерді ел мүддесі өсіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер-азаматты өсіретін, биікке көтеретін нәрсе — ел мүддесі. Тек өз пайдасын ойлаған адамның өрісі тар, ал елдің қамын жеген адамның ойы да, ісі де, абыройы да өседі. Мақал адамның шын биіктігі оның қызмет еткен ісінің ауқымымен өлшенетінін айтады. Ел үшін атқарылған еңбек ерді шыңдайды, тәжірибесін молайтады, атағын шығарады. Ел мүддесін ұмытқан адам қаншалық бай, мансапты болса да, ер ретінде өспейді.
Образдар мен теңеулер
Мүдде — пайда, қажеттілік, көздеген мақсат; «ел мүддесі» — бүкіл халықтың игілігі. «Өсіру» етістігі мал мен бала тәрбиесінен алынған: малды бағып өсіреді, баланы тәрбиелеп өсіреді. Мақалда ерді ел мүддесі өсіреді, ол бейне бір құнарлы топырақ. Сөйлем ықшам, оның тірегі үш сөз: ер, ел, мүдде. Ер мен ел сөздерінің үндестігі олардың бір-бірінсіз толық еместігін меңзейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қоғамдық іске араласып, елге қызмет етіп жүрген адамды мақтағанда, не жастарды сондай іске шақырғанда айтады. Ресми жиындарда, мектептегі тәрбие сағаттарында жиі естіледі. Мысалы, ауыл жастарын еріктілер тобына жинаған мұғалім: «Ерді ел мүддесі өсіреді, өз ауылыңа қызмет етуден бастаңдар», — дейді. Жеке мақсатын ел мүддесі деп бүркемелейтін адамға кекесін ретінде де айтылуы мүмкін.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың жас дәрігері қалаға кетпей, ауылдағы емханада қалады. Бірнеше жылдан кейін оны бүкіл аудан таниды, ақсақал мақалды айтады.
— Мектеп оқушылары ауылдағы жалғыз басты қарттарға отын жарып береді. Директор жиналыста оларды мақтап, мақалды айтады.