Ата-ана туралы — 6-бет 306
Сұрыптау:
Жетесіз ұл
жеті атасын қаздырады.
жеті атасын қаздырады.
Негізгі мағынасы Жетесіз ұл жеті атасын қаздырады: тәрбие-тағылымы жоқ, ақылы мен абыройы кем ұлдың қылығы үшін ел оның…
Жетім баланың еншісі - жоғалған тай.
Негізгі мағынасы Жетім балаға енші ретінде аталған тай — жоғалған тай: ол бар сияқты, бірақ қолға тимейді. Ағайын…
Жетім қыздың жеңгесі көп.
Негізгі мағынасы Жетім қыздың жеңгесі көп: анасы жоқ қызға ағайынның әйелдері, ауылдың келіндері ана орнына жақындап…
Жігіт - әулет жалғасы,
Қыз - қырық жеті.
Қыз - қырық жеті.
Негізгі мағынасы Мақал ескі қазақ қоғамындағы ұл мен қыздың орнын салыстырады. Жігіт — әулеттің жалғасы: әке…
Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра.
Негізгі мағынасы Бір жігіттің жақсы екенін көрсең, оның нағашысы кім екенін сұра: жақсы қасиеттің түп-тамыры сол жақта…
Күнде бір мақал
«Ата-ана туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Жөке жамылған әкеден,
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Негізгі мағынасы Жөке жамылған, яғни өзі жұпыны, үстінде жөнді киімі жоқ әкеден де туырлыққа оранып жатқан баласы…
Жұмақ аналардың табанының астында.
Негізгі мағынасы Жұмақ ананың аяғының астында деген сөз ананы сыйлау жұмаққа апаратын жол екенін ұғындырады. Бұл ұғым…
Жылайтын бала әкесінің сақалымен ойнайды.
Негізгі мағынасы Жылайтын бала әкесінің сақалымен ойнайды: сақалды тартқан бала ұрыс естиді, жылайды, бірақ оған өзі…
Жылқыдағы боз айғыр,
Қуып құлын таламас.
Қуып құлын таламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: боз айғыр өзінен шыққан құлынды қумайды, оған тістеніп, шабуыл жасамайды…
Иесі жардай, аты арық,
Түз жұтынан сақтасын.
Әйелі жардай, ері арық,
Үй жұтынан сақтасын.
Түз жұтынан сақтасын.
Әйелі жардай, ері арық,
Үй жұтынан сақтасын.
Негізгі мағынасы Иесі жардай семіз, ал аты арық — бұл түздегі жұттай апат: иесі өз қарнын ойлап, атын бақпаған, жолда…
Інген ыңыранса, бота боздайды.
Негізгі мағынасы Інген – ботасын іздеп ыңыранады, ал ботасы соған жауап беріп боздайды. Мақалдың тура мағынасы осы…
Інінің реті - тас қару,
Ағаның жолы - басқару.
Ағаның жолы - басқару.
Негізгі мағынасы Інінің ісіне тастай берік білек күші, ал ағаның жолына басқару, бас болу жарасады. Мақал…
Кәріге құрмет - балаға міндет.
Негізгі мағынасы Кәріге құрмет көрсету — баланың міндеті: жастар үлкендерді сыйлауға, оларға қамқор болуға борышты…
Кәрінің бары игі.
Негізгі мағынасы Үйде, ауылда қарттың бар болғаны жақсы: ол — ақыл-кеңестің, тәжірибенің, берекенің көзі. Мақал…
Келінің жаман болса, ұлыңнан көр,
Күйеуің жаман болса, қызыңнан көр.
Күйеуің жаман болса, қызыңнан көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — келін мен күйеудің мінезіндегі кемшілік көбіне оларды алған ұл мен қыздың…
Келін - келсап, бала - балшық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы келінді келсапқа, баланы балшыққа теңейді. Астарлы мағынасы — жас келін де…
Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды.
Негізгі мағынасы Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды: тәрбие көрмеген бала ең жақын адамы анасын да сыйламайды, ойнап…
Көргенсізден көрдемше бала туады.
Негізгі мағынасы Көргенсіз, тәрбие көрмеген адамнан көрдемше — ұғымсыз, тәрбиесіз бала туады. Мақал ата-ананың…
Күнінде асыл десең де,
Қартайғанда ер жетім.
Қартайғанда ер жетім.
Негізгі мағынасы Өз күнінде, яғни жас, қуатты кезінде «асыл» деп құрмет көрсетілген ер адам да қартайғанда жетім сияқты…
Күнсіз гүл өспес,
Күтімсіз ұл өспес.
Күтімсіз ұл өспес.
Негізгі мағынасы Күн сәулесі түспесе, гүл өспейді; дәл сол сияқты күтімсіз, қамқорлықсыз бала жақсы болып өспейді…
Қанша жақсы болса да,
Қайын атаң әкеңдей,
Қайын енең шешеңдей болмас.
Қайын атаң әкеңдей,
Қайын енең шешеңдей болмас.
Негізгі мағынасы Қайын ата мен қайын ене қаншалықты жақсы, мейірімді болса да, туған әке-шешенің орнын баса алмайды…
Қарға баласын «аппағым» дер,
Кірпібаласын «жұмсағым» дер.
Кірпібаласын «жұмсағым» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әрбір ата-ана өз баласын ерекше жақсы көріп, оны өзіне ең қымбат, ең көркем етіп…
Қар қылаумен өседі,
Бала сылаумен өседі.
Бала сылаумен өседі.
Негізгі мағынасы Қар қылаумен өседі: үлкен қар кенеттен түспейді, ол ұшқын-ұшқын қылаудан жиналады. Бала сылаумен…
Қарты бардың хаты бар,
Қызы бардың назы бар.
Қызы бардың назы бар.
Негізгі мағынасы Қарты бар үйдің «хаты бар»: қарттың сөзі жазулы хаттай салмақты, оның жадында әулеттің шежіресі…
Қарына тартпағанның қары сынсын.
Негізгі мағынасы «Қар» — иық пен шынтақтың арасы, қол. Қол еріксіз денеге, қарға қарай бүгіледі: адам да табиғатынан өз…
Қатын өлсе үйің кетеді,
Басыңнан күйің кетеді.
Басыңнан күйің кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы тіршілігінде жардың орны ерекше екенін аңғартады. Тура мағынада, әйел қайтыс болса…
Құда болғанша, құлы мен биін сұрас,
Құда болған соң, құл да болса сыйлас.
Құда болған соң, құл да болса сыйлас.
Негізгі мағынасы Құда болмас бұрын болашақ құданың тегін, әулетінің кімдерден тұратынын, ауқаты мен абыройын жан-жақты…
Құдайдан бала сұрасаң, береді.
Негізгі мағынасы Перзент сұраған адамға Құдай береді — мақал осы сенімді айтады. Қазақ баланы Құдайдың сыйы, несібе деп…
Құлынында кісінемеген ат болар,
Атасын көрмеген ұл жат болар.
Атасын көрмеген ұл жат болар.
Негізгі мағынасы Атасын көрмей өскен ұл жат болады: әкесінің тәрбиесін, ақылын, ел-жұртымен байланысын көрмеген бала өз…
Құс балапаны үшін торға түседі,
Ата баласы үшін азапқа түседі.
Ата баласы үшін азапқа түседі.
Негізгі мағынасы Құс балапанын қорғаймын, жем әкелемін деп торға түседі; әке де баласы үшін неше түрлі азапқа көнеді…
Қыдырмашыл шешенің қызы бастаңғышыл.
Негізгі мағынасы Үйде отырмай, ел аралап қыдыра беретін шешенің қызы бастаңғыны, яғни ата-ана жоқта жасалатын жастар…
Қыз - әкесіне жұлдыз, шешесіне күн.
Негізгі мағынасы Қыз — әкесіне жұлдыз, шешесіне күн: қыз бала ата-анасының ең жақсы көретін, жанын жылытатын перзенті…
Қызға қырық үйден,
қала берсе, қырық күңнен тыйым.
қала берсе, қырық күңнен тыйым.
Негізгі мағынасы Бой жеткен қызға қырық үйден тыйым айтылады, оның үстіне қырық күңнен де тыйым бар: яғни ауылдың әр…
Қыздан туғанның қиығы жоқ,
Туыс қылудың қиыны жоқ.
Туыс қылудың қиыны жоқ.
Негізгі мағынасы Қыздан туған бала, яғни жиен, әкесінің руына жатады, сондықтан нағашы әулетінің шежіресінде оның…
Қызды асырай алмаған күң етер,
Ұлды асырай алмаған құл етер.
Ұлды асырай алмаған құл етер.
Негізгі мағынасы Қызын асырай алмаған ата-ана оны күң етеді, ұлын асырай алмаған құл етеді: баласын бағып, тәрбиелеп…
Қыздың сырын төркіні біледі.
Негізгі мағынасы Қыздың сырын, мінезін, жан дүниесін ең жақсы білетін — оның төркіні, яғни ол туып-өскен үйі, ата-анасы…
Қыз өссе - үйге жұт,
Ұл өссе - үйге құт.
Ұл өссе - үйге құт.
Негізгі мағынасы Қыз өссе — үйге жұт, ұл өссе — үйге құт: бұрынғы түсінікте ер жеткен қыз ата-анаға шығын әкеледі…
Қыз ұзатқанның қызылы қалмайды.
Негізгі мағынасы Қыз ұзатқан үйдің қызылы қалмайды: бар асыл бұйымы, әдемі матасы, қымбат дүниесі қыздың жасауына…
Қыз ұзатылған үй өлік шығарғандай.
Негізгі мағынасы Қызын ұзатқан үй өлік шығарған үйдей құлазып қалады: ата-ана қызынан айырылғанда, үйдің ішіндегі күлкі…
Қызы анадан үйренбей өнеге алмас,
Ұлы атадан үйренбей сапар шекпес.
Ұлы атадан үйренбей сапар шекпес.
Негізгі мағынасы Қыз анадан үйренбей өнеге алмайды, ұл атадан үйренбей сапарға шыға алмайды: бала ата-анасының үлгісі…