Күнсіз гүл өспес,
Күтімсіз ұл өспес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Күннің нұры болмаса, гүл жайқалып өспейді. Сол сияқты бала да, әсіресе ұл бала, дұрыс күтім, тәрбие, қамқорлық көрмесе, азамат болып қалыптаспайды. Мақалдың тура мағынасы табиғат құбылысына байланысты айтылса, астарлы мағынасы — адамды өсіретін тек уақыт емес, оған бағыт беретін тәрбие мен бақылау екенін ұқтырады. Ұлдың өсуі тек денесінің жетілуі емес, мінезінің, жауапкершілігінің, еңбекқорлығының қалыптасуы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “күн” — жылу мен тіршіліктің символы, яғни ата-ана мейірімі, тәрбие, қамқорлық. “Гүл” — нәзік, күтімге мұқтаж өмірдің бейнесі. Ал “ұл” — болашаққа жауап беретін ұрпақ, ер азаматтың бастауы. Гүл қалай су мен жарыққа зәру болса, бала да ақылға, өнеге мен бақылауға мұқтаж. Бұл теңеу тәрбие көрмеген баланың өздігінен толық адам болып кетпейтінін әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананың баламен тұрақты сөйлесіп, оған уақыт бөліп, дұрыс бағыт беруі керегін еске салады. Мысалы, ұл бала сабақтан тыс тек телефонға берілмей, әкесімен бірге еңбекке араласып, үлкендерден үлгі алса, оның мінезі де, жауапкершілігі де бекиді. Тәрбие үзілсе, жақсы қабілет те ашылмай қалуы мүмкін.
Kútimsiz ul óspes.