Ата-ана туралы — 8-бет 306
Сұрыптау:
Туғанына мекіренбеген ана - безбүйрек,
Тумысында уызға жарымаған төл - қатпа.
Тумысында уызға жарымаған төл - қатпа.
Негізгі мағынасы Төліне мекіреніп, бауырына тартпаған ана — безбүйрек, яғни мейірімсіз, тасжүрек; туған кезде уызға…
Түйе екеш түйе де,
Өз ботасының өркешті болғанын қалайды.
Өз ботасының өркешті болғанын қалайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр тіршілік иесі өз ұрпағының жақсы, абыройлы, биік болғанын тілейтінін білдіреді. Тура…
Тұз десе, түйеде тағат жоқ,
Төркін десе, қызда тағат жоқ.
Төркін десе, қызда тағат жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өзіне тән ынтық, тартып тұратын күші болатынын білдіреді. Түйе тұздың иісін…
Үй арқада, бала белде.
Негізгі мағынасы Сөзбе-сөз: үйі арқасында, баласы белінде. Яғни адамның бар үйі — арқалап жүрген дүниесі, ал баласы әлі…
Үйдің жақсы болмағы ағашынан,
Ердің жақсы болмағы нағашыдан.
Ердің жақсы болмағы нағашыдан.
Негізгі мағынасы Киіз үйдің сапасы оның ағашына, ер жігіттің қасиеті нағашы жұртына байланысты. Үйдің сүйегі — ағаш…
Күнде бір мақал
«Ата-ана туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Үй иесі - ұл, төр иесі - қыз.
Негізгі мағынасы Ұл — үйдің иесі: ол әке шаңырағын ұстап, мұрагер болып, үйдің шаруасын жалғастырады. Қыз — төрдің…
Үйінде атасы бардың
берер батасы бар .
берер батасы бар .
Негізгі мағынасы Үйінде қарт атасы, үлкені бар отбасының береке-тілегі бар: жолға шыққанда, іс бастағанда, бала дүниеге…
Үйленгенше өз ұлың,
Үйленген соң кісі ұлы.
Үйленген соң кісі ұлы.
Негізгі мағынасы Үйленгенше өз ұлың, үйленген соң кісі ұлы: ұл үйленбей тұрғанда толығымен ата-анасының қолында, оның…
Үйлену оңай , үй болу қиын .
Негізгі мағынасы Үйлену — екі жастың бас қосып, некеге тұруы жағынан қарағанда оңай іс. Ал үй болу — отбасы құрып қана…
Үлкен бастар, кіші қоштар.
Негізгі мағынасы Үлкен бастайды, кіші қостайды дейді. Ел ішінде, отбасында кез келген істі үлкен бастап, жөнін…
Үлкенге - ізет, кішіге - ақыл.
Негізгі мағынасы Жасы үлкенге ізет, яғни сыпайы құрмет көрсет, ал жасы кішіге ақыл айт, жөн сілте. Мақал ұрпақтар…
Үлкенді шақыр - асыңа келсін,
Үлкенге күл - басыңа келсін.
Үлкенге күл - басыңа келсін.
Негізгі мағынасы Үлкенді шақыр — асыңа келсін: үлкенді құрметтеп, дастарқаныңа шақырсаң, оның батасы мен берекесі үйіңе…
Үлкеннің жолын кеспе,
Көрінбей қаласың.
Кішінің жолын кеспе,
Көмусіз қаласың.
Көрінбей қаласың.
Кішінің жолын кеспе,
Көмусіз қаласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенге де, кішіге де құрмет көрсетуді үйретеді. Үлкеннің жолын кеспеу — сыйластық, әдеп…
Ұлдың ұяты әкеге,
Қыздың ұяты шешеге.
Қыздың ұяты шешеге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың тәрбиесі, мінезі, жүріс-тұрысы ата-ананың беделімен тікелей байланысты екенін…
Ұл кетті жайына, қыз кетті байына.
Негізгі мағынасы Ұл өз жайына, өз шаруасына кетті, қыз байына, яғни күйеуіне кетті. Мақал ер жеткен балалардың ата-ана…
Ұл - орныңдағы ту,
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Негізгі мағынасы Ұл — үйдің орнында тігулі тұрған ту, қыз — бір күні ұшып кететін аққу. Ұл әке шаңырағында қалып…
Ұл туғанға күн туады.
Негізгі мағынасы Ұл туған үйге күн туады: отбасына қуаныш, жарық, үміт келеді. Ескі қазақ қоғамында ұл — әулеттің…
Ұл туғанмен ұятын бірге тумайды,
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Негізгі мағынасы Ұл бала дүниеге келгенде ұяты, қыз бала дүниеге келгенде әдемі қылығы онымен бірге туа салмайды. Ұят…
Ұлы жол үйдің табалдырығынан басталады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ сапар, алыс жол адамның өз үйінен, табалдырықтан аттаудан басталады…
Ұлының кімнен туғанын анасы білер.
Негізгі мағынасы Ұлдың шын әкесі кім екенін тек анасы біледі. Бірінші оқылымы — әкелік туралы күдік: баланың шығу…
Ұлыңа ұлтарақ бол,
Келініңе көпшік бол.
Келініңе көпшік бол.
Негізгі мағынасы Ұлыңа ұлтарақтай, келініңе көпшіктей бол: яғни ересек балаларыңа жұмсақ, қамқор, кішіпейіл болып…
Ұлыңды алып қыз берсе - қорлағаны Құдайдың,
Қызыңды алып ұл берсе - сыйлағаны Құдайдың.
Қызыңды алып ұл берсе - сыйлағаны Құдайдың.
Негізгі мағынасы Ұлыңды алып, орнына қыз берсе — Құдайдың қорлағаны, қызыңды алып, орнына ұл берсе — Құдайдың…
Ұлың үйленсе - ырысың,
Қызың орын тапса - өрісің.
Қызың орын тапса - өрісің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана үшін баланың ер жетіп, өз орнын табуы үлкен қуаныш пен береке екенін білдіреді. Ұл…
Ұлы - ұрымға, қызы - Қырымға.
Негізгі мағынасы Ұлы — Ұрымға, қызы — Қырымға: балалары бір-бірінен алыс, әр түрлі шетке тарап кеткен отбасы. Ұрым…
Шешесі бар жетімнің басында
тарақ пен қол ойнар;
Шешесі жоқ жетімнің басында
бит пен сірке ойнар.
тарақ пен қол ойнар;
Шешесі жоқ жетімнің басында
бит пен сірке ойнар.
Негізгі мағынасы Әкесі жоқ, бірақ шешесі бар жетімнің басын анасы тарап, сипап, күтіп отырады, ол таза әрі мейірімге…
Ырысқа қарай ұл өсер,
Ананы көріп қыз өсер.
Ананы көріп қыз өсер.
Негізгі мағынасы Ұл үйдің ырысына қарай өседі, қыз анасын көріп өседі: ұлдың жетілуі отбасының берекесіне, тұрмысына…