Қызды асырай алмаған күң етер,
Ұлды асырай алмаған құл етер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланы дұрыс бағып, жеткізу — ата-ананың ең үлкен міндеті екенін айтады. Қыз баланы лайықты тәрбиелеп, қамқорлық көрсетпесе, ол ауыр тұрмысқа түсіп, бағы төмендеуі мүмкін деген ой бар. Ұл баланы да жөндеп өсірмесе, ертең өзіне де, еліне де пайдасы жоқ, біреуге бағынышты, әлсіз адам болып шығуы мүмкін деген ескерту жасайды. Яғни мақалдың астарында балаға тек тамақ беріп өсіру емес, оған тәрбие, білім, мінез, еңбек үйрету қажеттігі жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күң» мен «құл» сөздері тура мағынасында ғана емес, әлеуметтік төмендік, тәуелділік, қорлық жағдайын бейнелейді. «Қыз» бен «ұл» — болашақ ұрпақтың символы. Халық осы арқылы баланы дұрыс тәрбиелемесең, оның ертеңгі өмірі де ауыр болатынын өте әсерлі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал ата-аналарға бала тәрбиесіне жауапкершілікпен қарауды ескертеді. Мысалы, ұлына еңбекқорлық пен тәртіп үйретпеген отбасы кейін оның оқуда да, жұмыста да қиналғанын көруі мүмкін. Сондықтан мақалдың мәні — балаға тек жағдай жасау емес, өмірге лайық тұлға етіп өсіру.
Uldy asyraı almaǵan qul eter.