Қызы анадан үйренбей өнеге алмас,
Ұлы атадан үйренбей сапар шекпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл мен қыздың тәрбиесі отбасында, ата-ана өнегесі арқылы қалыптасатынын айтады. Қыз бала анасының мінезін, іс-тәжірибесін, тұрмысқа қажет әдепті бойына сіңірсе, ұл бала әкесінің жолын, ер-азаматқа тән жауапкершілікті, өмірге даярлықты үйренеді. Тура мағынасында — бала үлкеннен көріп, соған еліктеп өседі. Астарлы мағынасы — адамға дұрыс бағыт беретін алғашқы мектеп те, ең сенімді тәрбие де ата-ана екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ана» — мейірім мен әдептің, қыз тәрбиесінің символы. «Ата» — ақыл, тәртіп, өмір жолын көрсететін тірек бейнесі. «Өнеге алу» — тек сөз тыңдау емес, үлкеннің ісін, мінезін сіңіру дегенді білдіреді. «Сапар шегу» сөзі ұлдың өмір жолына шығуын, өз бетінше тіршілік етуге дайындалуын меңзейді. Яғни, бала үлкеннен үйренбейінше, өмірдің күрделі жолына толық әзір болмайды.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал ата-ана тәрбиесінің маңызын еске салады. Мысалы, анасы қызына сыпайылықты, үй шаруасын, адаммен тіл табысуды үйретсе, ол өмірде жинақы, тәрбиелі болып өседі. Ал әкесі ұлына еңбекқорлықты, адалдықты, жауапкершілікті үйретсе, ол өз жолын нық бастайды.
Uly atadan úırenbeı sapar shekpes.