Көсеумен түрткеннің кегі бітпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуге қиянат жасасаң, оның өкпесі де, іштегі назасы да оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында көсеумен түрту — отқа не шоққа байланысты әрекет, ал астарлы мағынада ол адамға тиіп, жанын жаралау, намысына тию дегенді аңғартады. Яғни, ауыр сөз, әділетсіз іс, орынсыз тиісу кек пен ренішті ұзақ сақтайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көсеу» — отты қозғап, шоқты түртетін құрал. Ол ашу мен түртпектеуді, мазаны алуды бейнелейді. «Түрткеннің кегі» деген тіркес адам жанын жаралаған әрекеттің ізі кетпейтінін көрсетеді. Қазақ танымында отқа көсеу тигізу қалай шоқты қоздатса, адамға жасалған қиянат та жүректегі өкпені қоздырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал біреуді көпшілік алдында кемсіту, орынсыз сөз айту немесе әділетсіздік жасау салдарын ескерту үшін қолданылады. Мысалы, жұмыста басшы қызметкерін бәрінің көзінше ұрып-соғып емес, бірақ қорлап сөйлесе, әлгі адам сырттай үндемегенімен, іштей ренжіп, сенімін жоғалтады. Сондықтан адаммен сөйлескенде де, шешім қабылдағанда да абай болу керек.