Күміс азса, күл болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай асыл көрінген нәрсенің де қадірі кетсе, құны жоғалатынын білдіреді. Тура мағынасында күміс отқа түсіп, қатты қызса немесе күтімсіз қалып тозса, ақыры күлдей болып, бұрынғы сәнін жоғалтады. Астарлы мағынасы — адам да, мал да, дүние де орнымен ұсталып, қадірі сақталмаса, қадірсіздікке ұшырайды. Яғни әсемдік те, байлық та, жақсы ат та, жақсы атақ та күтім мен ұқыптылықты қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «күміс» — бағалы, таза, сәнді нәрсенің бейнесі. Ал «күл» — пайдасыз, құнсыз күйді білдіретін образ. Екі ұғымның қарама-қарсылығы арқылы халық «қадір сақталмаса, асылдың өзі де тозады» деген ойды терең жеткізген. Мұнда тек зат емес, адамның абыройы, мінезі, тәрбиесі де меңзеледі: жақсы қасиет күтімсіз қалса, солғын тартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамдардың өз беделін, уақытын, денсаулығын не мүлкін дұрыс пайдаланбағанда айтылады. Мысалы, спортпен айналысып, мықты болып жүрген адам режимін бұзып, денсаулығына қарамаса, бұрынғы қалпынан айырылады. Сол сияқты, бағалы телефонды күтімсіз ұстаса, тез бұзылып қалады. Сондықтан мақал ұқыптылық пен қадірлеудің маңызын ескертеді.