Күйесіз қазан жоқ,
Қайғысыз адам жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қазанның күйесі отқа көп ілінгенде пайда болады. Астарлы мағынасы: адам өмірінде қайғы-қасірет, уайым, сынақ болмай тұрмайды. Яғни, әр пенденің басында бір қиындық, бір мұң кездеседі. Бұл сөз адамды өмірдің шындығын сабырмен қабылдауға, ауырлыққа төзімді болуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазан» — үй тұрмысының, тіршіліктің белгісі. «Күйе» — оттың, еңбек пен күнделікті тірліктің ізі. Қазан қалай отқа түссе, күйе жұқса, адам да өмір сүріп жүріп түрлі сынаққа ұшырайды. «Қайғысыз адам жоқ» дегені — қайғыны адам болмысының ажырамас бөлігі ретінде көрсетеді. Бұл жерде қазан мен адам салыстырылып, екеуінің де тіршілікпен, ауыртпалықпен байланысы аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қиын сәтте жұбату ретінде жиі айтылады. Мысалы, жұмыстан қысқарып қалған адамға жақындары: «Уайымдама, күйесіз қазан жоқ, қайғысыз адам жоқ» деп, әркімнің басынан өтетін сынақ екенін еске салады. Бұл сөз адамға үміт беріп, қиындықты жалғыз көрмеуге көмектеседі.
Qaıǵysyz adam joq.