Көрмеген жер таныс болмас,
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көрмеген, барлап-бақылап үйренбеген жер жат болып көрінеді, ал көзіңе түсіп, танысқан жер алыс сезілмейді. Астарлы мағынасы — адам кез келген іске алдын ала болжап, ойлап, танып кіріссе, қиындық азаяды. Белгісіз нәрсе үрей туғызады, ал түсінген, байқаған нәрсе жеңіл қабылданады. Мақал сақтықпен бірге пайымдауды, бір істің салдарын ойлауды үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — тек кеңістік емес, жалпы өмірдегі жағдай, орта, іс немесе жолдың белгісі. «Көрмеген» және «көрінген» деген қарсы қою арқылы таныс пен бейтаныс, түсініксіз бен айқын дүниелер салыстырылады. «Ши жуандап қамыс болмас» дегені — табиғатта ши ешқашан қамысқа айналмайтыны сияқты, әр нәрсенің өз шегі, өз болмысы бар деген ойды білдіреді. Яғни, нәрсенің шын қалпын дәл тану керек, бос қиялға ермеу қажет.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жаңа ортаға, жұмысқа не оқуға кіріскенде өте орынды айтылады. Мысалы, бір адам басқа қаладағы жұмысқа бармас бұрын ол жердің тұрмысын, бағасын, жолын, ұжымын зерттеп алса, кейін қиналмайды. Демек, алдын ала білу — алыс көрінгенді жақындататын, қиын істі жеңілдететін дұрыс әдет.
Kóringen jer alys bolmas.
Ár nárseniń boljaýy bar,
Shı jýandap qamys bolmas.