Күлін шашып, күмәнін ашады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі сырын, күдігін немесе көңіліндегі жасырын ойын сыртқа білдіріп қоюын меңзейді. Тура мағынада «күлін шашу» — бір нәрсенің быт-шыт болып төгілуі, ал астарлы мағынада — көңілдегі күмәннің, жасырын ойдың, реніштің ашылып қалуы. Яғни адам өзін сабырлы ұстағанмен, іс-әрекеті, сөзі не қылығы оның шынайы ниетін байқатып қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күл» — оттан қалған ұсақ қалдық емес, бейнелі түрде іште жатқан құпия, жасырын күй. «Шашу» — оны жасыра алмай, жан-жаққа таратып жіберу. Ал «күмәнін ашады» дегені — сол ішкі сенімсіздік пен күдіктің беті ашылады деген сөз. Халық бұл арқылы адам мінезінің сыртқы көрінісі ішкі дүниемен тығыз байланысты екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің сөзі мен ісі қабыспай, ниеті байқалып қалған жағдайда қолданылады. Мысалы, бір адам «бәрі дұрыс» деп айтып жүріп, әр қимылымен ренішін көрсетсе, «күлін шашып, күмәнін ашып тұр» деуге болады. Бұл сөз сақтыққа, шынайылыққа және ойды жасырмай, ашық айтуға үндейді.