Көп қаласа, көк тоқтыңды сойып бер.

Негізгі мағынасы

Тура мағынасы: көпшілік қаласа, тіпті көк тоқтыңды да сойып бер. Астарлы мағынасы — жұрттың ортақ тілегін, көптің ықыласын аяма: ел-жұрт бір нәрсе сұраса, ең қимас дүниеңді де беруге әзір бол. Қазақ көптің көңілін қалдыруды ұят санаған, өйткені көпке жасалған жақсылық ұмытылмайды, ал көптің ренжуі ауыр тиеді. Мақал жомарттыққа, ортақ іске өзімшілдік танытпауға, көппен бірге болуға үндейді. Көпке қиғаның ақыры өзіңе құрмет болып қайтады.

Образдар мен теңеулер

«Көк тоқты» — адам күтіп-баптап өсірген, өзіне қимас жас қой. Оны «сойып бер» деу — жұрт үшін қымбат нәрсеңнен де аянба деген ишара. «Көп» — ауыл, ел, ағайын, көпшілік. Мал көшпелі тұрмыстағы ең нақты байлық болғандықтан, мақал жомарттықтың өлшемін бәріне түсінікті етіп береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал ұжымның, ағайынның ортақ қалауына жылы қарауға шақырады. Мысалы, көршілер аулаға балалар алаңын салу үшін қаражат жинағанда, адам «менің балам ержетіп кетті» деп сылтау айтпай, үлесін қосса, мақалдың мәні сол. Әрине, бұл өз шамаңды білмей бәрін беріп жіберу емес, көп үшін аянбайтын ниет.