Көп аз қылған зорлығын айтады,
Аз көп көрген қорлығын айтады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің азға істеген зорлығы да, аздың көптен көрген қорлығы да сөз болып айтылады. Астарлы мағынасы — күшті жақ әлсізге озбырлық жасаса, ол ұмытылмайды; ал жәбір көрген жақ өз басынан өткен әділетсіздікті айтады. Яғни, қоғамда күш пен саны көптің ғана емес, әділдік пен ардың да орны бар екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көп» — күші басым, билігі жүретін топ; «аз» — әлсіз, қорғансыз тарап. «Зорлық» пен «қорлық» қарама-қарсы қойылып, әділетсіздіктің салмағын тереңдетеді. Мұнда нақты бір оқиға емес, жалпы өмірлік шындық бейнеленген: біреудің басқаны басынуы да, жәбір көруі де есте қалады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділетсіздік, қысым немесе теңсіздік туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, жұмыста басшы қызметкерлерді себепсіз төмендетіп, құқығын таптаса, ұжым ішінде «көп аз қылған зорлығын айтады» деп айтуға болады. Яғни, күштілердің озбырлығы мен әлсіздердің жан жарасы ұмытылмайтынын білдіреді.
Az kóp kórgen qorlyǵyn aıtady.