Жалғыздық туралы 87
Жалғыздық туралы мақал-мәтелдер адамның ішкі күйі, сабыр, ой және қоғаммен байланыс мәнін терең жеткізеді.
87
Мақал-мәтел
30.1K
Қаралым
346
Орташа
Сұрыптау:
Өз үйім - өлең төсегім.
Негізгі мағынасы «Өз үйім — өлең төсегім» деген мақал адамға өзінің үйі бәрінен де ыстық, жайлы, жанға жақын екенін…
Қасқыр ішігі бар кісі,
Жолдасының тоңғанын білмес.
Жолдасының тоңғанын білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың ішігі киілген адам өз тоңуын сезбегендей, жолдасының тоңғанын да…
Көзден кетсе, көңілден кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам көзіне жиі түсіп, араласып жүрген нәрсе не адам есте берік сақталатынын, ал көз…
Адам бір-біріне қонақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бұл дүниеде мәңгі тұрмайды, әркімнің өмірі уақытша, өткінші. Астарлы…
«Баймын» деп мақтанба, жарлылық бар,
«Көппін» деп мақтанба, жалғыздық бар.
«Көппін» деп мақтанба, жалғыздық бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды шектен тыс мақтанудан, өз жағдайына тым сеніп кетуден сақтандырады. Біреудің байлығы…
Жалғыздың жары - Құдай .
Негізгі мағынасы Жалғыз адамның тірегі де, демеуі де көбіне Құдай деп түсіндіріледі. Бұл мақал тура мағынасында жалғыз…
Жақсы жолдас ерттім дегенше,
Жарты жолдан өттім де.
Жарты жолдан өттім де.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы жолдас тапқан адам жолдың жартысын жүріп қойғандай болады. Астарлы…
Досы жоқ адам - тұзы жоқ тағам.
Негізгі мағынасы Досы жоқ адам өмірдің қызығын, тіршіліктің дәмін толық сезіне алмайды. Тура мағынада тағамға тұз…
Көңіл жүйрік пе,
Көк дөнен жүйрік пе?
Көк дөнен жүйрік пе?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі ойы мен көңілінің шапшаңдығын ерекше бейнелейді. Тура мағынасында сұрақ түрінде…
Көз - бұлақ, көңіл - сынап.
Күнім - базар, түнім - түс.
Күнім - базар, түнім - түс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі әлемін терең суреттейді. «Көз — бұлақ» дегені — көзден тоқтаусыз сезім, ой, мұң…
Жалғыз қаздың үні шықпас,
Жалғыз қыздың мұңы шықпас.
Жалғыз қыздың мұңы шықпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның даусы да, қайғысы да көпке жетпей, еленбей қалатынын білдіреді. Тура мағынада…
Жолдан қосылған жолдас болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жол үстінде, жолай қосылған адам ұзақ сапарлас болғанмен, шынайы жолдасқа…
Жер жастанып, су сүйеніп жүрген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның елсіз, панасыз, тірексіз жағдайда өмір сүріп жүргенін білдіреді. Тура мағынасында…
Жалғыз иттің үргені білінбес,
Жалғыз адамның жүргені білінбес.
Жалғыз адамның жүргені білінбес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның ісі көпке онша байқалмайтынын, оның күші де, дауысы да аз естілетінін…
Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның табиғи да, әлеуметтік те ортадан алшақтамауы керектігін айтады. «Ақша қарда көп…
Денің сау болса, жарлымын деме,
Жолдасың көп болса, жалғызбын деме.
Жолдасың көп болса, жалғызбын деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең алдымен денсаулықтың қадірін ұғындырады. Денің сау болса, кедейліктен, таршылықтан…
Тау берігінде қонысың болсын,
Іздеген жау таба алмайды.
Ел берігінде досың болсын,
Аңдыған жау ала алмайды.
Іздеген жау таба алмайды.
Ел берігінде досың болсын,
Аңдыған жау ала алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — берік тау мен мықты қоныс қауіптен қорғайтыны. Астарлы мағынасы — адамға…
Табалдырықтан биік тау жоқ.
Негізгі мағынасы «Табалдырықтан биік тау жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — үйдің табалдырығы адамға ең жақын, ең…
Атадан алтау тусаң да,
Басыңа түсер бір жалғыздық.
Басыңа түсер бір жалғыздық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам қанша ағайын-туысты болса да, кей сәтте жалғыздықты бастан кешіреді…
Көлденең кісі көңілге қарамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөтен, жат адам адамның ішкі жай-күйін, көңіліндегі мұңын не қуанышын дәл…
Кісі есігі - темір (тоң) есік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзгенің үйінің есігі темірдей қатты, суық, жабық деген ұғым береді…
Әркімнің жүрген жері - Мысыр шаһары.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз ортасы, өз елі мен үйренген жері оған ең жайлы, ең қадірлі орын екенін білдіреді…
Досы көппен сыйлас,
Досы азбен сырлас.
Досы азбен сырлас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінде айналаңдағы ортаны дұрыс тануды үйретеді. Досы көп адам — көпшілікпен…
Сағыныш - сары ауру ,
Үміт - талшақ.
Үміт - талшақ.
Негізгі мағынасы Сағыныш адамды іштен жүдетіп, көңілін алаң қылады; ол ұзаққа созылса, жанға салмақ түсіретін ауыр…
Мұңдасқан көңілде кір қалмас.
Негізгі мағынасы «Мұңдасқан көңілде кір қалмас» деген мақал адам ішіндегі қайғы, наланы бөліссе, жүрек жеңілдеп, жан…
Екі көңіл арасы - жылшылық жер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі адамның көңілі бір-біріне салқын болса, арадағы қашықтық ұзақ жолдай сезілетінін…
Жер берігінде қосың болсын,
Ел берігінде досың болсын.
Ел берігінде досың болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жердің берік, шұрайлы, жайлы тұсында қоныс те, елдің берік, ынтымақты…
Шықпа, жаным, шықпа.
Негізгі мағынасы «Шықпа, жаным, шықпа» — адамды сабырға, төзімге шақыратын сөз. Тура мағынасында біреуге «жаным, шыдам…
Құдай жалғыз, мен жалғыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жалғыздықты сезінген сәтте айтылатын өкініш пен мұңды білдіреді. Тура мағынасында…
Ауылдан қырық қадам шыққасын
азамат мусәпір.
азамат мусәпір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ауылынан ұзап шықса, өзін жат жерде жүргендей сезінеді. Астарлы…
Өзіңде асың болса,
Біреуде қасың бар ма?
Біреуде қасың бар ма?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамда өз ырысы, несібесі, тіршілігі бар болса, оны әлдекімнің қас-қабағына, сыртқы көмегіне…
Жүрсең саяқ, жерсің таяқ.
Негізгі мағынасы «Жүрсең саяқ, жерсің таяқ» мақалында жалғыз, қыдырымпаз, елден бөлініп жүрген адамның басына қиындық…
Жатақ елде жау көп.
Негізгі мағынасы «Жатақ елде жау көп» деген мақалдың тура мағынасы — өз жұртың емес, бөтен елге барған адамға…
Жаман дос - көлеңке:
басыңа бақ қонса,
қашып құтыла алмайсың.
Басыңа бұлт төнсе,
іздеп таба алмайсың.
басыңа бақ қонса,
қашып құтыла алмайсың.
Басыңа бұлт төнсе,
іздеп таба алмайсың.
Негізгі мағынасы Жаман дос сырттай жанында жүргенімен, шын керек кезде пайдасы жоқ адамды білдіреді. Егер басыңа бақ…
Иттің жатқан жері - төсегі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит қай жерде жатса, сол жерді өзіне төсек етеді, яғни оған көп…
Жалғыздың өзі - сығай,
Екеудің бірі - жұбай,
Үшеудің бірі - шарана,
Төртеудің бірі - қаймана.
Екеудің бірі - жұбай,
Үшеудің бірі - шарана,
Төртеудің бірі - қаймана.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның тірлігі әлсіз, күші шектеулі екенін, ал саны артқан сайын бірлік пен тірек…
Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Алыс жерде көп жүрсең,
Көңілің бір тарығар.
Көзің бір күн қарығар.
Алыс жерде көп жүрсең,
Көңілің бір тарығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұзақ уақыт бір ортада, бір қалыпта не бірсарынды жағдайда көп жүре берудің зиянын ескертеді…
Шайдан басқа асым жоқ ,
Құдайдан басқа досым жоқ.
Құдайдан басқа досым жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жалғыздық күйін, тірек болар серігі мен сүйенер жанашыры аз екенін астарлап…
Ат үйірін сағынса,
Артқы аяғын қағынар.
Артқы аяғын қағынар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқының өз үйірін, яғни бірге жүрген тобын сағынғандағы қимылын мысал етеді. Тура мағынада…
Жалғыздың ісі бітпес.
Негізгі мағынасы Жалғыз адам істі толық әрі нәтижелі атқаруы қиын деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада бір адамның…
Ең көп оқылған
Өз үйім - өлең төсегім.
Негізгі мағынасы «Өз үйім — өлең төсегім» деген мақал адамға өзінің үйі бәрінен де ыстық, жайлы, жанға жақын екенін…
Қасқыр ішігі бар кісі,
Жолдасының тоңғанын білмес.
Жолдасының тоңғанын білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың ішігі киілген адам өз тоңуын сезбегендей, жолдасының тоңғанын да…
Көзден кетсе, көңілден кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам көзіне жиі түсіп, араласып жүрген нәрсе не адам есте берік сақталатынын, ал көз…
Адам бір-біріне қонақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бұл дүниеде мәңгі тұрмайды, әркімнің өмірі уақытша, өткінші. Астарлы…
«Баймын» деп мақтанба, жарлылық бар,
«Көппін» деп мақтанба, жалғыздық бар.
«Көппін» деп мақтанба, жалғыздық бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды шектен тыс мақтанудан, өз жағдайына тым сеніп кетуден сақтандырады. Біреудің байлығы…
«Жалғыздық туралы» мақал-мәтелдер – адам жанының тынысы, ойға шомып, өзін танып-білуге жетелейтін нақыл сөздер топтамасы. Бұл санатта жалғыз қалудың салмағы мен сабағы, кейде еркіндік пен жауапкершілікке айналатын қыры көрініс табады.
Қазақ даналығы жалғыздықты тек мұң ретінде емес, тәубе, сабыр, қайрат пен парасатты шыңдайтын кезең деп те бағалайды. Мұндағы мақалдар адам мен орта қарым-қатынасы, дос пен туыстың қадірі, көптің қолдауы және жеке адамның рухани беріктігі туралы ой салады.
Қазақ даналығы жалғыздықты тек мұң ретінде емес, тәубе, сабыр, қайрат пен парасатты шыңдайтын кезең деп те бағалайды. Мұндағы мақалдар адам мен орта қарым-қатынасы, дос пен туыстың қадірі, көптің қолдауы және жеке адамның рухани беріктігі туралы ой салады.