Шықпа, жаным, шықпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Шықпа, жаным, шықпа» — адамды сабырға, төзімге шақыратын сөз. Тура мағынасында біреуге «жаным, шыдам ет, асықпа» дегендей естіледі. Астарлы мағынасында қиын сәтте берілме, мойыма, күйгелектікке салынба деген ойды білдіреді. Қазақ бұл тіркесті көбіне ауыр іс төнгенде, уайым күшейгенде немесе адам өзін ұстай алмай бара жатқанда айтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаным» сөзі — еркелету, жақын тарту, көңілге демеу беру белгісі. Ал «шықпа» сөзі жанның денеден шығуы емес, адамның шыдамы таусылып, сабыры кетіп бара жатқан күйін бейнелейді. Яғни бұл тіркес жан дүниенің қысылуын, ішкі арпалысты әсерлі түрде көрсетеді. Халық тілінде мұндай оралым сезімді тікелей айтпай, бейнелі жеткізудің бір үлгісі саналады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді біреуді жұбатқанда, сабырға шақырғанда қолданады. Мысалы, емтихан алдында қатты уайымдап тұрған досыңа: «Шықпа, жаным, шықпа, бәрі жақсы болады» деп айтуға болады. Бұл — қолдау білдіріп, адамның рухын түсіруге емес, қайта жинауға көмектесетін жылы сөз.