Шайдан басқа асым жоқ ,
Құдайдан басқа досым жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жалғыздық күйін, тірек болар серігі мен сүйенер жанашыры аз екенін астарлап жеткізеді. Тура мағынасында «шайдан басқа асым жоқ» деп, ішер асы жұтаң, қарапайым тіршілік иесі бейнеленеді. Ал «Құдайдан басқа досым жоқ» деген жол адамға ең жақын сүйеніш — Жаратқан ғана екенін, ал пенделерден көрген жәрдем аз болғанын білдіреді. Мұнда мұң, мұқтаждық, жалғызсырау сезімі бар. Бірақ бір жағынан, бұл сөзде тәубе мен сенім де байқалады: адам қиындықта Құдайға ғана арқа сүйеп, сабыр етеді.
Образдар мен теңеулер
«Шай» — ең қарапайым ас, жоқшылықтың белгісі. Яғни дастарқанның тарлығын, тұрмыстың ауырлығын көрсетеді. «Дос» сөзі мұнда тек жолдас емес, жанашыр, сүйеніш, сырлас ұғымында қолданылған. «Құдай» бейнесі — үміттің, қорғанның, рухани тіректің символы. Сондықтан мақал ішкі мұңды да, иманға бет бұрған сенімді де қатар аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал кейде өмірі ауыр, жалғыз қалған адамдардың жағдайын сипаттауға айтылады. Мысалы, отбасы алыс тұратын, жұмыстан соң үйіне жалғыз қайтатын адам «шайдан басқа асым жоқ, Құдайдан басқа досым жоқ» деп қалжың-налу аралас айтуы мүмкін. Сондай сәтте ол адамға қолдау, жылы сөз, көңіл бөлу қажет екенін аңғарамыз.
Qudaıdan basqa dosym joq.