Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.3K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Олақтың сөзі орынсыз жамау сияқты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де өз орнымен жасалуы керегін білдіреді. Олақ адам қандай іске араласса...
Шешеннің тілі - шебердің бізі.
**Негізгі мағынасы** «Шешеннің тілі - шебердің бізі» деген мақал сөздің де, істің де өз орнында дәл қолданылса, үлкен н...
«Сіз» дегеннен не кетеді,
«Сен» дегеннен не бітеді?
«Сен» дегеннен не бітеді?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың бір-біріне сыпайы, құрметпен сөйлеуін үйретеді. «Сіз» деп айту — кішіпейілділі...
Аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам таңертең ұйқыдан тұрып, оянған сәтте мінезі жұмсақ, таза көңілді, тілі де, ниеті де...
Бір теңге беріп жырлатып,
Мың теңге беріп қойғыза алмады.
Мың теңге беріп қойғыза алмады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге ұста, өнерлі, әсіресе әнші-күйші не жыршы адамға аз ғана ақы беріп те, өнерін ерікт...
Сөз шынға, пышақ қынға тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сөз де, пышақ та белгілі бір жерге барып тоқтайды деген ой. Астарлы м...
Нақыл - ақыл.
**Негізгі мағынасы** Нақыл сөздің түпкі мәні — ақылдың жинақталған, қысқа да нұсқа көрінісі. Бұл мақал адамға құрғақ сөз...
Ауыр істің салмағы білекке түсер,
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына түскен қиын істің де, ауыр сөздің де өз салмағы бар екенін айтады. Тура ма...
Тілде сүйек жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Тілде сүйек жоқ» деген мақал сөздің шегі жоқ, ауыздан шыққан сөз оңай айтылып, кейде адамға ауыр...
Қарғыс жеті атаға жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман сөздің, қарғыстың салмағы ауыр екенін білдіреді. Тура мағынасында біреуге айтылған...
Жақсы лепес - жарым ырыс.
**Негізгі мағынасы** Жақсы сөз, жылы тілек, ізгі ниет адамның көңілін көтеріп, ісінің оңалуына себеп болады. Мақалдың ту...
Жаманның сөзі түйеден түскендей,
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзі оның мінезі мен тәрбиесін танытатынын айтады. Жаман адамның сөзі дөрекі, ауы...
Қатты-қатты сөйлесең,
Мүмін діннен шығады.
Жылы-жылы сөйлесең,
Жылан іннен шығады.
Мүмін діннен шығады.
Жылы-жылы сөйлесең,
Жылан іннен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, сөйлеу мәдениетін үйретеді. Адам біреуге қатқыл, дөрекі сөйлесе, тіпті сабы...
Жақсы құрбы келгенде,
Көңілде кір қалар ма?
Жақсы әзілсіз
Сөз шырағы жанар ма?
Көңілде кір қалар ма?
Жақсы әзілсіз
Сөз шырағы жанар ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы құрбының адам көңіліне жылу беретінін айтады. Сырттай қарағанда, ол дос келсе көңіл...
Сый - жеңгендікі, сөз - тергендікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сыйлық немесе құрметке лайық болған адам жеңіс пен мойындауға ие болад...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.