Су төркіні - әуіз,
Сөз төркіні - ауыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің қайдан шығатынын, қайнар көзі ауыз екенін меңзейді. Тура мағынада су қай жерден бастау алса, сол жерден тарайды; сол сияқты сөз де адамның аузынан шығады. Астарлы мағынасы — адамның беделі мен тәрбиесі оның сөйлеген сөзінен танылады. Ойсыз, ауыр сөз де, жылы, орынды сөз де ауыздан шығады, сондықтан сөйлегенде ойланып, жауапкершілікпен сөйлеу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «су төркіні — әуіз» дегені су жиналып, бастау алатын орын бар екенін бейнелейді. Ал «сөз төркіні — ауыз» деуі сөздің бастауын адам мінезі мен ойынан емес, оны жеткізетін мүшеден көрсетіп отыр. Су мен сөз салыстыруы өте ұтымды: су қалай таза болса, пайдалы; лай болса, зиян келтіреді. Сол сияқты сөз де дұрыс айтылса — пайда, бұрыс айтылса — дау мен реніш тудырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста немесе отбасында ойланбай сөйлеудің салдарын ескерту үшін қолданылады. Мысалы, бір адам чатта ашуға беріліп, ауыр сөз жазып қойса, кейін сол сөзі үшін кешірім сұрауға тура келеді. Демек, ауыздан шыққан сөздің жауапкершілігі әрқашан өзіңде.
Sóz tórkini - aýyz.