Тіл, сөз туралы — 10-бет 654
Сұрыптау:
Қожа құлақтас, молда сабақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қожа мен молданың көбіне бір ортада жүріп, бір-біріне ұқсас қызмет атқаратынын білдіреді…
Қол жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
Тіл жүйрігі басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолдың шапшаңдығы ас істеуде, ал тілдің шапшаңдығы сөйлеп, сөз табуда…
Қол өнері кілемде,
Сөз өнері өлеңде.
Сөз өнері өлеңде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қолмен жасалған бұйымның да, сөзбен жасалған шығарманың да өзіне тән шеберлікке сүйенетінін…
Қолы қимылдаған адамға кедейлік жоқ,
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбек еткен, әрекет қылған адам таршылық көрмейді деген ойды білдіреді. «Қолы қимылдаған»…
Қолың ұста болсын,
Сөзің қысқа болсын.
Сөзің қысқа болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ісі мен сөзіне жауапты болуға үндейді. «Қолың ұста болсын» дегені — қол қусырып…
Күнде бір мақал
«Тіл, сөз туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Қотыр қолдан, пәле тілден жұғады.
Негізгі мағынасы Қотыр қалай теріге жанасса, солай тез жұғатыны сияқты, пәле мен кеселдің де көбі тілден, яғни орынсыз…
Қу тіл - қоңылтақ етік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екіжүзді, айлакер, жылпос адамды әшкерелейді. Тура мағынасында «қу тіл» — сөзге жүйрік…
Құлақ естімес, естісе кешікпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсе құлаққа жетпесе, адам оны біле алмайды, ал естісе де, ол хабар…
Құлақ не естісе, ауыз соны айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам естігенін, көргенін немесе көңіліне түйгенін сөйлегенде қайталайтынын білдіреді. Тура…
Құлақтан кірген суық сөз
көңілге барып мұз болар.
көңілге барып мұз болар.
Негізгі мағынасы Құлаққа кірген суық, яғни ауыр, дөрекі, жаман сөз адам жүрегіне бірден әсер етеді. Мұндай сөз сырттай…
Құрғақ сөз бас ауыртар,
Құрғақ қасық ауыз жыртар.
Құрғақ қасық ауыз жыртар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос, жел сөздің пайдасыз екенін айтады. Тура мағынасында, аузы құрғақ қасық ауызды…
Құрғақ сөз құлаққа жақпас.
Негізгі мағынасы Құрғақ сөз — іске айналмаған, дәлелі жоқ, уәдесі бос сөз. Мұндай сөз адамға әсер етпейді, сенім де…
Қыдыр сөз - күйдіргі.
Негізгі мағынасы «Қыдыр сөз – күйдіргі» деген мақал сөздің қуаты өте күшті екенін білдіреді. Тура мағынасында қыдырған…
Қызыл сөзге салыну,
Қызған отқа қарыну.
Қызған отқа қарыну.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос, жел сөзге еріп, пайдасы жоқ дауға араласудың зиянын ескертеді. Тура мағынасында адам…
Қызыл тіл - жанның мияты,
Абырой - ердің қуаты.
Абырой - ердің қуаты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адам өміріндегі орнын өте биік қояды. «Қызыл тіл» дегені — шешен, орынды, өткір сөз…
Қысыр сөзде қырсық көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос, мазмұнсыз, орынсыз сөздің пайдасынан зияны көп екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Қышыған жерден қол кетпес,
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қинайтын, мазалайтын нәрсе оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында қышыған…
Мадақ - жел сөз.
Негізгі мағынасы «Мадақ - жел сөз» деген мақал артық мақтау мен орынсыз көтермелеудің шын мәні жоқ екенін аңғартады…
Мақал - сөздің атасы,
Уәде - ердің опасы.
Уәде - ердің опасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің қадірі мен уәдеге беріктікті қатар қояды. «Мақал — сөздің атасы» дегені, халықтың…
Мақтаған жеткізер, шаққан өлтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылы сөз, мадақ пен көтермелеу адамды алға бастырып, жігерлендіреді…
Мал басынан байланады,
Адам тілінен байланады.
Адам тілінен байланады.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: малды байлап ұстамаса, ол еркін кетіп қалады. Астарлы мағынасы: адам да өз…
Маңғыт, аузыңа саңғыт.
Негізгі мағынасы «Маңғыт, аузыңа саңғыт» деген мақал сырттай қарағанда өте дөрекі, тіпті мысқыл түрінде айтылатын сөз…
Мен не деймін,
Қобызым не дейді?
Қобызым не дейді?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы – адам сөйлегенімен, оның айтқанына жауап беріп тұрғандай, қобыздың да өз…
Ми ойлағанды тіл тындырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ойын жүзеге асыратын, ішкі ойды сыртқа шығаратын күш — тіл екенін білдіреді. Адам не…
Мұңайғанда мұң бар,
Жымиғанда сыр бар.
Жымиғанда сыр бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі күйі бет-жүзінен, мінезінен байқалатынын білдіреді. Тура мағынада мұңайған…
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ауыр…
Мына заман қай заман,
Қаскүнемге жай заман.
Араздық пен өсекке
Өлшеуі жоқ бай заман.
Қаскүнемге жай заман.
Араздық пен өсекке
Өлшеуі жоқ бай заман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қазіргі заманның бет-бейнесін сын көзбен сипаттайды. Тура мағынасында «мына заман» деп…
Мың мәрте тыңда,
Бір рет сөйле.
Бір рет сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзге сақ болып, алдымен тыңдап, ой елегінен өткізіп барып сөйлеу керегін білдіреді…
Мың «сіз, бізден» бір шыж-быж артық.
Негізгі мағынасы «Мың сіз, бізден бір шыж-быж артық» деген мақал сыпайы, ізетті сөйлесудің қадірін көрсетеді. Тура…
Мысқылдың түбі - мүшкіл.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: әжуалау, келемеж, мысқыл соңында жақсылық әкелмейді, қайта адамның жағдайын…
Найзадан түскен жарақат
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адамға тигізер әсері найзаның жарақатынан да ауыр болуы мүмкін екенін аңғартады. Дене…
Нақыл - ақыл.
Негізгі мағынасы Нақыл сөздің түпкі мәні — ақылдың жинақталған, қысқа да нұсқа көрінісі. Бұл мақал адамға құрғақ сөзден…
Нарқын таппаған сөз құлазиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де өз бағасы, салмағы, орны болатынын білдіреді. Егер сөз ойсыз айтылса, тыңдаушыға…
Некесіздің малы арам,
Тілсіздің дауы арам.
Тілсіздің дауы арам.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адалдық пен жауапкершілікті қатар қояды. Бірінші жолда некесіз келген малдың, яғни заңды…
Ойлы сөз - ұтқыр,
Ойсыз сөз - жұтқыр.
Ойсыз сөз - жұтқыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің салмағы оймен өлшенетінін айтады. Ойлы, мәнді, орнымен айтылған сөз адамға пайда…
Оймақтай ауыздан оттан бетер сөз шығады.
Негізгі мағынасы Оймақтай ауыздан оттан бетер сөз шығады дегені — аузы кішкентай, өзі әлсіз көрінген адамнан да өте…
Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кез келген сөзді жеңіл айтпауға шақырады. Тіпті әзілдеп, ойнап сөйлегеннің өзінде де…
Ойнаса да, ойындағысын айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңілі көтеріліп, еркінсіп, ойын-күлкі үстінде де шын ішкі ойын білдіріп қоятынын…
Ойыннан от шығар.
Негізгі мағынасы «Ойыннан от шығар» деген мақалдың тура мағынасы — қалжың, әзіл немесе ұсақ көрінген әрекеттен шын…
Ойын сөзге шын жауап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын ретінде айтылған сөзге де лайықты, шын да нақты жауап беру керек…