Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.3K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Асыл адам
аз сөйлеп, көп тыңдайды.
аз сөйлеп, көп тыңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бағалы, көргені мен түйгені көп адам артық сөйлемей, көбірек тыңдайды....
Ерден ердің несі артық?
Бір сөйлеген сөзі артық.
Бір сөйлеген сөзі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның шын бағасын оның сөзі арқылы тануға болатынын айтады. Тура мағынада екі ерді с...
Жақсының тілі тәтті,
Жаманның жаны тәтті.
Жаманның жаны тәтті.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі жұмсақ, сыпайы, көңілге жағымды болады. Ол біреуді ренжітпей, ойлы да орынды сөй...
Жыланның уы тісінде,
Адамның уы тілінде.
Адамның уы тілінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жыланның зияны оның тісіндегі уында болса, адамға ең ауыр жараны тілмен айтылған сөз түс...
Маңғыт, аузыңа саңғыт.
**Негізгі мағынасы** «Маңғыт, аузыңа саңғыт» деген мақал сырттай қарағанда өте дөрекі, тіпті мысқыл түрінде айтылатын с...
Сыпайы қонақ сыйыңды жейді,
Мылжың қонақ миыңды жейді.
Мылжың қонақ миыңды жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонақтың мінезіне қарай сый да, әңгіме де әртүрлі әсер ететінін меңзейді. Сыпайы, әдепті...
Әзіл түбі - зіл.
**Негізгі мағынасы** «Әзіл түбі - зіл» деген мақал сырттай қалжың, жеңіл сөз болып көрінген нәрсенің астарында ауыр рен...
Шешендік күші - шындық.
**Негізгі мағынасы** Шешендік күші дегеніміз — сөздің өтімділігі, ойдың дәлдігі, тыңдаушыны иландыра білу қабілеті. Ал м...
Пұшыққа айна ұсынсаң, ашуландырасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы кемшілігі бар, бірақ онысын көтере алмайтын адамға кемшілігін бетке баспа дегенді...
Естіге айтқан ақыл сөз,
Шыңға тіккен тумен тең,
Ессізге айтқан ақыл сөз
Құмға сіңген сумен тең.
Шыңға тіккен тумен тең,
Ессізге айтқан ақыл сөз
Құмға сіңген сумен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адамға айтылған өсиет пен кеңес зая кетпейтінін білдіреді. Есті жан сөздің төркіні...
Әңгіме бұзау емізеді,
Бұзау таяқ жегізеді,
Бұзау таяқ жегізеді,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің, әңгіменің әсері күшті екенін аңғартады. Тура мағынасында бұзауды емізу үшін әңгім...
Дауылпаз деген құс болады,
Дауысы жер жарады.
Дауысы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір құстың қатты даусын суреттейді. Астарлы мағынасы — даусы зор, сөзі...
Сөзіңді айт ұққанға,
Айтып айтпай не керек,
Құлағына мақта тыққанға.
Айтып айтпай не керек,
Құлағына мақта тыққанға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен айту керегін білдіреді. Ақылға тоқтайтын, түсінуге даяр адамға айтқан сөз ө...
Бал тамған тілден у да тамады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қуаты өте күшті екенін білдіреді. Жылы, жағымды, тәтті сөз адамды қуантса, сол тіл...
Ұлы сөзде ұяттық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен, маңызды, орынды сөз айтқанда оны ұят көріп қысылудың қажеті жоқ....
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.