Тіл, сөз туралы — 7-бет 654
Сұрыптау:
Жаманның тілі ащы.
Негізгі мағынасы Жаман адамның сөзі көбіне қатты, дөрекі, кекесінді келеді. Мұнда тура мағынада «ащы тіл» — адамның…
Жаман сөз - ауыз садақасы.
Негізгі мағынасы Жаман сөз адамға айтылғанда, ол оқтай тиіп, көңілді жаралайды. Бұл мақал сөздің де күшті қару сияқты…
Жаман сөз - жанға кірген тікен,
Жақсы сөз - таптырмайтын ем.
Жақсы сөз - таптырмайтын ем.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адамға тигізетін әсерін салыстырады. Жаман сөз адамның көңілін жаралап, ішкі жан…
Жаман сырын айтамын деп шынын айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезіндегі бір шындықты аңғартады: жаман адам біреудің жаманын әшкерелеймін деп…
Жан алып жат болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің жанын алып, яғни қатты ренжітіп, қинап, мазасын кетіріп жүрсең…
Күнде бір мақал
«Тіл, сөз туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Жанған от тәнді жылытады,
Жақсы сөз жанды жылытады.
Жақсы сөз жанды жылытады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: от адамның тәнін, яғни денесін жылытады. Ал астарлы мағынасы: жылы, ізгі…
«Жаным» десе, жан семіреді.
Негізгі мағынасы «Жаным» десе, жан семіреді» деген мақал жылы сөздің адамға ерекше әсер ететінін білдіреді. Тура…
Жаптым жала, жақтым күйе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге жалған сөз жауып, бетіне күйе жағу, яғни оның абыройын түсіру…
Жапырақ та өзді-өзі сыбырласады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағаштағы жапырақтар жел соққанда өзара сыбырлағандай дыбыс шығарады…
Жатқа сыр айтпа, өзің өтірік айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға екі түрлі ескерту жасайды: біріншісі — сырыңды, ішкі ойыңды кез келген жат адамға…
Жауын шаптырып,
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі асыра, әсерлеп айтатын, шындықты үлкейтіп жеткізетін адамды сипаттайды. Тура…
Жер астында жатқанды
Қазбай қарап, тіл табар.
Қазбай қарап, тіл табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істің түбіне жетпей, үстірт қарап шешім шығармауы керегін айтады. Тура мағынада…
Жер құлағы жетеу.
Негізгі мағынасы «Жер құлағы жетеу» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы түрде айтылады. Мағынасы: жерде, ел…
Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі ілім біл.
Жеті түрлі ілім біл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көп тіл біліп, көп ілім үйренуін насихаттайды. Тура мағынасында — жеті жұрттың тілін…
Жолдас күту - жарға сын,
Жалған сөздік - арға сын.
Жалған сөздік - арға сын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жолдас таңдаудың да, уәдеге берік болудың да өте маңызды екенін айтады. Бірінші жолда…
Жолдасын жамандаған жолдассыз қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өз жанындағы жолдасын жамандап, қадірін түсірген адам ақырында жалғыз…
Жол қуған қазынаға жолығады,
Сөз қуған пәлеге жолығады.
Сөз қуған пәлеге жолығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қай бағытты қуғанына қарай өмірде соған сәйкес нәтиже көретінін айтады. Жақсылықтың…
Жөн сөзге мал да маңырайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы, орынды, дәл айтылған сөздің күші зор екенін білдіреді. Тура мағынасында малдың өзі де…
Жүгіріп айтқан сөздің мәні жоқ.
Жүгіріп жүріп жеген тағамның дәмі жоқ.
Жүгіріп жүріп жеген тағамның дәмі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асығыстықтың зиянын айтады. Адам сөзді де, істі де байыппен, ойланып айтуы керек. Шұғыл…
Жүздің көркі - сақал,
Сөздің көркі - мақал.
Сөздің көркі - мақал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көріністің де, ойдың да өз сәні болатынын айтады. Жүзге сақал жарасқандай, сөзге…
Жүйелі сөз жүйесін табады,
Жүйесіз сөз иесін табады.
Жүйесіз сөз иесін табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің реті мен орнымен айтылуының қаншалықты маңызды екенін білдіреді. Ойы жинақы, сөзі…
Жыланның уы тісінде,
Адамның уы тілінде.
Адамның уы тілінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жыланның зияны оның тісіндегі уында болса, адамға ең ауыр жараны тілмен айтылған сөз…
Жылап айтқан шынға нанады,
Күліп айтқан өтірікке нанады.
Күліп айтқан өтірікке нанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзді қабылдауы тек мазмұнға емес, оны айту мәнеріне де байланысты екенін білдіреді…
Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің күшін, адаммен дұрыс сөйлесе білудің маңызын білдіреді. Тура мағынада, жұмсақ үнмен…
Жылы киім тәнді жылытар,
Жылы сөз жанды жылытар.
Жылы сөз жанды жылытар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы қажеті мен ішкі көңіл күйін салыстырады. Жылы киім адамды суықтан қорғайды…
Жыртық үйді жел табар,
Өтірік сөзді шын табар.
Өтірік сөзді шын табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жыртығы бар үйге жел кіріп, оның олқы тұсы бірден байқалады; сол сияқты…
Заһар тілден шықса,
Кәпір діннен шығады.
Кәпір діннен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өте қауіпті, ауыр салдарын ескертеді. Тура мағынада удай ащы тілден шыққан сөз адамға…
Зекетсіздің малы арам,
Тілсіздің дауы арам.
Тілсіздің дауы арам.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — зекет бермеген малдың берекесі жоқ, ал тілін таппай, сөзге тоқтамайтын…
Игілік істі өсек бұзады.
Негізгі мағынасы Игілік істі өсек бұзады дегеніміз — жақсы басталған іс те, пайдалы әрекет те жаман сөздің, орынсыз…
Ине көзінен сынады,
Шешен сөзінен сынады.
Шешен сөзінен сынады.
Негізгі мағынасы Ине көзінен сынады, шешен сөзінен сынады деген мақал сөздің де, істің де өз өлшемі, өз сынағы бар…
Итке төсек не керек,
Естіге өсек не керек?
Естіге өсек не керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: итке жататын төсек керек емес, өйткені ол қай жерде болса да күн көре…
Итті «күшім-күшім» десең, аузыңды жалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: итті өзіне шақырғанда «күшім-күшім» деп иіскетіп, еркелетіп айтсаң, ол…
Иттің ырылдасқаны - амандасқаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттер бір-біріне ырылдасқанда, сырт көзге ол ұрыс сияқты көрінуі…
Іріген ауыздан шіріген сөз шығады.
Негізгі мағынасы Іріген ауыздан шіріген сөз шығады деген мақал адамның ішкі пиғылы мен мінезі қандай болса, аузынан…
Ішек, қарын ет болмайды,
Өсекшіде бет болмайды.
Өсекшіде бет болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ішек пен қарыннан ет шықпайды, яғни олардың табиғаты ет болуға келмейді…
Ішімдегінің бәрі тілімде,
Тілімдегінің бәрі түрімде.
Тілімдегінің бәрі түрімде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі сыры, ойы, сезімі мен ниеті сыртқы бейнесінен, сөйлеген сөзінен көрінетінін…
Ішіңде пікір өлгенше,
Сыртыңда талау болсын.
Сыртыңда талау болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі ойы мен сыртқы ісі туралы терең ескерту айтады. Яғни, іште тұншығып, ойын…
Кездескенде атып қал,
Кезі келгенде айтып қал.
Кезі келгенде айтып қал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сәті түскенде ойын да, өтінішін де, керегін де дер кезінде айту керек екенін…
Кезенген жаудың көзінен сақтан,
сойқанның сөзінен сақтан.
сойқанның сөзінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жау кезенгенде оның қимылынан, ал сойқан адам сөйлегенде оның сөзінен сақ…
Кейде сөз де буылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кей сәтте адамның айтары болса да, ішкі күйі, қысылу, ренжу не таңдану салдарынан сөзін…