Ғалымның алдында аузыңа ие бол.
«Ғалымның алдында аузыңа ие бол.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ғалымның, білімді адамның алдында сөзіңе абай бол, ойланбай, білмейтін нәрсеңді айтпа. Білімді адам бос сөзді, қатені бірден байқайды, сондықтан оның алдында асығыс сөйлеген кісі өзін ұятқа қалдырады. Мақал білімге құрмет пен сыпайылықты да үйретеді: білімді адамды тыңдау, одан үйрену — сөйлеуден пайдалырақ. Ауызға ие болу — тек аз сөйлеу емес, әр сөзді өлшеп айту.
Образдар мен теңеулер
«Аузыңа ие бол» — қазақ тіліндегі тұрақты тіркес: тіліңді тый, сөзіңді бақыла. Ауыз мұнда өз бетімен кетіп қалатын, иесі тізгінін ұстап тұруы керек асау ат секілді елестейді. Ғалым — араб тілінен енген сөз, бастапқыда дін мен ғылымды терең білетін адамды атаған. Ауылда молда мен ғалымның алдында жастар сөзге араласпай, тыңдап отыратын болған. Мақал осы әдепті бір ауыз бұйрыққа сыйғызған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Білікті адамдардың ортасына барар алдында, ұстаз, ақсақал отырған жерде жастарға ескерту ретінде айтылады. Үні — ақыл, кейде ескерту. Ғалыммен пікір таласу, сұрақ қою мақалға қайшы емес: мәселе — ойланбай, білмей сөйлеуде. Мысалы: «Ертең академикпен кездесесің. Ғалымның алдында аузыңа ие бол, алдымен тыңда».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылға келген тарихшы қарттармен әңгімелесіп отырғанда, бір жігіт білмейтін нәрсесін батыл айтып қалады; әкесі кейін оған мақалды айтады.
— Мектептің ғылыми конференциясына баратын оқушыға ұстазы тек тексерілген деректерді айтуды тапсырып, мақалды еске салады.