Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.4K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Аз сөз - алтын, көп сөз - көмір.
**Негізгі мағынасы** «Аз сөз - алтын, көп сөз - көмір» деген мақал сөзді орнымен, қысқа әрі нұсқа айту керегін білдіред...
Тіл қылыштан өткір.
**Негізгі мағынасы** «Тіл қылыштан өткір» деген мақал сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында тіл — адам...
Көп сөз - бос сөз.
**Негізгі мағынасы** Көп сөз - бос сөз деген мақал артық сөйлеудің пайдасы аз екенін, сөзді көбейте бергеннен ойдың салм...
Сыр ұшығын сөз шығарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның ішіндегі сыр, жасырын ой не көңіл күй көбіне сөз арқылы біліне...
Тұз астың дәмін келтіреді,
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
**Негізгі мағынасы** Тұз асқа қалай дәм берсе, мақал-мәтел де сөзге сондай өң, салмақ, мағына береді. Яғни ойды құрғақ а...
Қаһарлы сөз қамал бұзады.
**Негізгі мағынасы** Қаһарлы, яғни қатты ашумен, ызамен айтылған сөздің күші өте зор деген мағынаны білдіреді. Мұндай сө...
Сынаманың сұлу сөзі,
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды асығыс айтылған, ойланбай сөйлеген сөзден сақтандырады. «Сынаманың сұлу сөзі» — сы...
Тілі жеткенше сөйлеген - шешен,
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сөзінің де, ісінің де өз өлшемі болатынын білдіреді. Тілі жеткенше сөйлеген адам ойы...
Ақ дегені - алғыс,
Қара дегені - қарғыс.
Қара дегені - қарғыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің «ақ» деген сөзі де, «қара» деген сөзі де жұртқа өтімді, яғни о...
Үндеместе үйдей пәле бар,
Екі ұртында жала бар.
Екі ұртында жала бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үнсіз, томаға-тұйық адамның ішкі сырын бірден аңғару қиын екенін ескертеді. Тура мағынасы...
Суды шым тоқтатар,
Сөзді шын тоқтатар.
Сөзді шын тоқтатар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — суды шым, яғни топырақ пен шөптен жасалған бөгет тоқтататыны сияқты, с...
Тіл-аузым тасқа.
**Негізгі мағынасы** «Тіл-аузым тасқа» деген сөз – біреудің сөзі жүріп кетпесін, жамандық айтқандай болмайын, айтқанымна...
Ақыл - сөзде, мерей - көзде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі болмысы сыртқы әрекеттен де, айтқан сөзінен де көрінетінін аңғартады. Ақылды...
Жақсы адам тауып айтады,
Жаман адам қауып айтады.
Жаман адам қауып айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөз айту мәнерін мінезімен байланыстырады. Жақсы адам біреуге ескерту айтса да,...
Жаманға сырыңды айтпа,
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз құпиясын кез келген жанға аша бермеуді ескертеді. Тура мағынасында: жаман ниетт...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.