«Шешен - көптің анасы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Шешен — көптің анасы дейді: ол жұрттың қамқоршысы, қорғаны. Ана баласының жоғын жоқтап, мұңын айтып, қиын сәтте алдына түседі; шешен де көптің атынан сөйлеп, дауда елдің ар-намысын қорғайды, айта алмағандардың сөзін айтады. Мақал шешендікті жеке өнер емес, елге қызмет деп бағалайды. Шешенге жауапкершілік те жүктейді: ана сияқты ол көпті өз басынан жоғары қоюы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Ана — қазақ ұғымында ең қасиетті, ең қамқор бейне. Көп — жұрт, қауым, халық. Шешенді анаға теңеу оның сөзі арқылы көпті асырап, қорғап, тәрбиелейтінін көрсетеді. Бұл теңеу күтпеген: бұрын шешен көбіне ер адам болған, ал мақал оны анаға балайды, сөйтіп шешендіктің мәнін билік емес, қамқорлық деп көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жұрттың атынан сөйлеп, оның мүддесін қорғаған адамды құрметтегенде айтады. Ауыл, ұжым үшін сөз сөйлейтін адам таңдағанда да естіледі. Мақтау, сенім артып тапсыру реңкі басым. Мысалы: «Сен сөзге шешенсің, ауылдың атынан сөйле — шешен көптің анасы».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл мектебін жабу туралы жиналыста бір әже ауыл атынан сөйлеп, шешімді тоқтатқанда, жұрт оны «Шешен — көптің анасы» деп құрметтейді.
— Қойшылар жайылым дауына өкіл таңдағанда, сөзге шешен жас жігітке «Шешен — көптің анасы, бәрімізді қорға» деп сенім артады.