«Ай жүр, аман жүр.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір айға созылса да, асықпай, аман жүр. Мақал жолдағы шапшаңдықтан гөрі амандықты жоғары қояды: жолды тез жүріп, атты болдырып не жазатайым апатқа ұшырағаннан гөрі, баяу жүріп, есен-сау жеткен артық. Сондықтан бұл сөз әрі ақыл, әрі тілек ретінде айтылады: ұзағырақ жүрсең де, аман бол. Кеңірек мағынада кез келген істе тәуекел мен асығыстықтан сақтандырады.
Образдар мен теңеулер
Мақал небәрі төрт сөз, екі тармақ, екеуі де «жүр» сөзімен бітеді. «Ай» мен «аман» бір дыбыспен басталып, үндесіп тұр. Ай мұнда уақыт өлшемі: атпен, түйемен жүрген заманда алыс сапар айға созылатын, сондықтан «ай» ұзақ, бірақ қалыпты жолды білдіреді. Уақыт пен амандықтың қатар қойылуы уақытты құрбан етіп, бас амандығын сақтау керегін бейнелейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Сапарға шыққан, әсіресе көлікпен ұзақ жолға шыққан адамға шығарып салушылар айтады. Үні — қамқор тілек пен ақыл. Тым асығып жүрген адамға жұмсақ ескерту ретінде де келеді. Мысалы, анасы көлікке отырған ұлына: «Жылдамдықты қума, ай жүр, аман жүр. Жеткен соң хабарлас».
Қолданылу жағдаяттары
— Әкесі қысқы тас жолмен қалаға жүк апармақ болған ұлына мақалды айтып, боранда тоқтап, түнеп шығуды тапсырды.
— Жайлауға көшкенде отағасы жастардың малды жылдам айдағанын көріп, мақалды айтып, қозыларды шаршатпауды бұйырды.