Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
«Айран ішкен құтылады, Шелек жалаған тұтылады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы: шелектегі айранды ішкен адам құтылып кетеді, ал соңынан шелектің түбін жалаған адам ұсталып қалады. Астарлы мағынасы — кейде негізгі кінәлі, пайданың бәрін көрген адам жазадан аман шығады да, оның артынан аздаған сыбаға тиген, ұсақ қатысы бар адам жауапқа тартылады. Мақал өмірдегі осындай әділетсіздікті ащы мысқылмен атап өтеді. Сонымен бірге бөтеннің ісіне ілесіп, «қалған-құтқанын» жалаймын деп пәлеге қалудан сақтандырады.
Образдар мен теңеулер
«Айран ішкен» — пайданың негізгі бөлігін алған, ізін жасырып үлгерген адам. «Шелек жалаған» — соңынан келіп, қалдығына қызыққан, сол үшін ізі қалған жан. Шелектің ернеуіндегі айран ізі сияқты, кейде кінәнің белгісі ең аз пайда көрген адамда қалады. Бұл тұрмыстық сурет әділдіктің кейде бұрыс таразыланатынын дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал үлкен алаяқтық ашылғанда басшылары құтылып, тек кіші қызметкерлері жазаланған жағдайда айтылады. Мысалы, компанияда ірі ақшаны жымқырғандар ізін жасырып кетіп, оларға құжат дайындаған қарапайым бухгалтер жауапқа тартылуы мүмкін. Мақал әрі әділетсіздікті әшкерелейді, әрі күмәнді іске араласпауды ескертеді: аз пайдаға қызыққан адам көбіне өзгенің кінәсін арқалап қалады.
Shelek jalaǵan tutylady.