Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Көргеннен көрмегенің көп,
Білгеннен білмегенің көп.
Білгеннен білмегенің көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша көп көріп, қанша көп үйрендім десе де, әлі де білмейтіні көргенінен де…
Жігітті шешенсінген дауда сына,
Есерді батырсынған жауда сына.
Есерді батырсынған жауда сына.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне емес, нақты ісіне қарап бағалау керек екенін айтады. Біреу шешенсіп…
Көрмес түйені де көрмес.
Негізгі мағынасы Көрмес түйені де көрмес — адам айналасындағыны дұрыс байқамаса, ең үлкен, ең анық нәрсені де аңғармай…
Пәлен жерде алтын бар,
Іздеп барсаң, бақыр да жоқ.
Іздеп барсаң, бақыр да жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қиялға ермей, шындықты дұрыс бағалауға шақырады. Тура мағынасы: «алыста бір жерде…
Адамның үш қасиеті:
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы ең қымбат үш қасиетті атайды. Қайтпас қайрат — қиындыққа мойымай, бастаған…
Асыл адам
аз сөйлеп, көп тыңдайды.
аз сөйлеп, көп тыңдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бағалы, көргені мен түйгені көп адам артық сөйлемей, көбірек тыңдайды…
Жолдасты жол айырады.
Негізгі мағынасы Жолдасты жол айырады деген мақал адамның шынайы досы, серігі қиын сәтте, сапарда не жауапты істің…
Аз сөз - алтын, көп сөз - көмір.
Негізгі мағынасы «Аз сөз - алтын, көп сөз - көмір» деген мақал сөзді орнымен, қысқа әрі нұсқа айту керегін білдіреді…
Ақыл жасқа қарамайды, басқа қарайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың жасы кішіге де, үлкенге де бірдей қона алатынын білдіреді. Адамның бағасы жасымен…
Көп жасаған білмейді,
Көп көрген біледі.
Көп көрген біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жасы ұзақ болған адамның бәрін бірдей біле бермейтіні, ал өмірде көп…
Сый - жеңгендікі, сөз - тергендікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сыйлық немесе құрметке лайық болған адам жеңіс пен мойындауға ие болады…
Күн қораланса, күрегіңді сайла,
Ай қораланса, арысыңды сайла.
Ай қораланса, арысыңды сайла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауа райының өзгерісін алдын ала байқап, соған сай дайын болу керегін айтады. Тура…
Астың дәмі - тұз.
Негізгі мағынасы «Астың дәмі - тұз» мақалы асқа дәм беретін ең басты нәрсе тұз екенін тура мағынада айтады. Астарлы…
Жігітке өнер де - өнер,
Өлең де - өнер.
Өлең де - өнер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің бойында түрлі қабілет пен дарының болғаны құнды екенін айтады. Мұнда «өнер» тек ән…
Жақсы жігіт жер шолып, ақыр түбі айналар.
Негізгі мағынасы Жақсы жігіттің өрісі кең, ойы алыс болады. Ол тек өз басының қамын ғана ойламай, ел-жұртты, жер-суын…
Арман - адамға қанат.
Негізгі мағынасы Арман — адамның алға ұмтылуына күш беретін ішкі қуат. Мақалдың тура мағынасы бойынша, қанат құсқа…
Көш жүре түзелер.
Негізгі мағынасы «Көш жүре түзелер» деген мақал істің бастапқыда олқылығы болса да, уақыт өте келе, тәжірибе…
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әділдік пен шындықтың дәлелге сүйенетінін айтады. Егер істің куәсі болса, ақиқат тез…
Су ағады, тас қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: су аққан сайын кетіп, өз арнасымен қозғалып отырады, ал тас орнында…
Су перісі - сұлтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені «су перісі» — қиялдағы, қолға ұстатпайтын бейне…
Есепсіз дүние жоқ.
Негізгі мағынасы «Есепсіз дүние жоқ» деген мақал өмірде бәрінің өз өлшемі, өз тәртібі бар екенін білдіреді. Тура…
Шешендік күші - шындық.
Негізгі мағынасы Шешендік күші дегеніміз — сөздің өтімділігі, ойдың дәлдігі, тыңдаушыны иландыра білу қабілеті. Ал…
Ашу шабыстырады,
Ақыл табыстырады.
Ақыл табыстырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға ерік берген адам дауға, жанжалға, асығыс іске ұрынып кететінін, ал ақылға жүгінген жан…
Бір мінсең де жорға мін,
Бүлкілдесін бүйрегің.
Бір ұрттасаң да май ұртта,
Кілкілдесін жүрегің.
Бүлкілдесін бүйрегің.
Бір ұрттасаң да май ұртта,
Кілкілдесін жүрегің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өмірде бар нәрсенің ең тәуірін, ең сапалысын таңдауды үйретеді. Егер бір іске…
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі.
Негізгі мағынасы Ақыл адамды дұрыс жолға бағыттап, ар-ұятын сақтап тұратын ішкі қорған сияқты. Тура мағынасында күзетші…
Тілі жеткенше сөйлеген - шешен,
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам сөзінің де, ісінің де өз өлшемі болатынын білдіреді. Тілі жеткенше сөйлеген адам ойына…
Кешкі ой - нақыл,
Таңғы ой - ақыл.
Таңғы ой - ақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ойдың да өз уақыты бар екенін білдіреді. Кешкі кезде адам күн бойғы істі саралап…
Нәрсенің сыртына қызықпа,
Асылы ішінде болар.
Асылы ішінде болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана алданбауға шақырады. Бір нәрсенің жылтыраған сырты әдемі…
Қатты-қатты сөйлесең,
Мүмін діннен шығады.
Жылы-жылы сөйлесең,
Жылан іннен шығады.
Мүмін діннен шығады.
Жылы-жылы сөйлесең,
Жылан іннен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің күшін, сөйлеу мәдениетін үйретеді. Адам біреуге қатқыл, дөрекі сөйлесе, тіпті…
Пышағы бар сүйгенін жер,
Пышағы жоқ тигенін жер.
Пышағы жоқ тигенін жер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда пышақ туралы айтқанымен, астарында қаруы, амалы, мүмкіндігі бар адам өз…
Мұрын болмаса, екі көз бірін-бірі шұқыр еді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мүшелерінің өзара үйлесімін мысал ете отырып, әр нәрсенің өз орны, өз қызметі бар…
Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді
Негізгі мағынасы Ақылды адам өзінен төмен көрінген адамның өзінен де пайдалы бір нәрсе үйрене алады. Бұл мақалдың тура…
Шам жарығы түбіне түспейді.
Негізгі мағынасы Шам жарығы өз түбіне түспейді деген тура мағынада, жарық көзі өз маңын толық жарықтандырмайтынын…
Бейнет аяқ астында,
Жақсылық ағаш басында.
Жақсылық ағаш басында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбектің, қиындықтың және жақсылықтың арақатынасын білдіреді. «Бейнет аяқ астында» дегені…
Сыр ұшығын сөз шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның ішіндегі сыр, жасырын ой не көңіл күй көбіне сөз арқылы білінеді…
Жолға шықсаң, жолдасыңды сайлап шық.
Негізгі мағынасы «Жолға шықсаң, жолдасыңды сайлап шық» деген мақалдың тура мағынасы — сапарға шығарда қасыңа сенімді…
Білім қымбат, білу қымбат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімнің де, оны меңгеруге жеткізетін танымның да өте бағалы екенін айтады. Тура мағынасында…
Ерте туып, кеш қалған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі ерте бастап, уақыт оздырмай әрекет еткен адам кешіккеннен гөрі…
Ақыл - сөзде, мерей - көзде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі болмысы сыртқы әрекеттен де, айтқан сөзінен де көрінетінін аңғартады. Ақылды…
Заманың қалай болса,
Бөркіңді солай ки.
Бөркіңді солай ки.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде заманның ағымына, жағдайдың өзгерісіне икемделе біл дегенді білдіреді. Тура…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.