Ой туралы 1214
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1214
Мақал-мәтел
246.2K
Қаралым
202
Орташа
Сұрыптау:
Киім пішсең, кең піш,
Тарылтуы оңай;
Темір кессең, қысқа кес,
Ұзартуы оңай.
Тарылтуы оңай;
Темір кессең, қысқа кес,
Ұзартуы оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киім тіккенде оны кеңдеу пішсең, кейін тарылту оңай, ал темірді кескен...
Бұралқы сөз - бұтыма.
**Негізгі мағынасы** «Бұралқы сөз - бұтыма» деген мақалдың түпкі ойы — орынсыз, қисынсыз, жөнсіз сөздің адамға жұғымы ж...
Көңілдегі көрікті ойдың
Ауыздан шыққанда өңі қашады.
Ауыздан шыққанда өңі қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішіндегі әдемі, әсерлі ой кейде ауызға шыққанда сол қалпын жоғалтып алатынын білд...
Алыстан арбалағанша,
Жақыннан дорбала.
Жақыннан дорбала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алыс жерден арбаға жүк тиеп әкелгенше, жақын жерден дорбаға салып алға...
Арбаға тоқпақ көргенді жекпе,
Соқпақ көргенді жек.
Соқпақ көргенді жек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаға тоқпақ тигенін емес, ұзақ жолдың соқпағын көргенін жек деген иш...
Көп шуылдақ не табар,
Билемесе бір кемел.
Билемесе бір кемел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп даурығып, бос шу шығару адамның ісін ілгері бастырмайтынын айтады. Ауызбен көп сөйлеп...
Көз - бұлақ, көңіл - сынап.
Күнім - базар, түнім - түс.
Күнім - базар, түнім - түс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі әлемін терең суреттейді. «Көз — бұлақ» дегені — көзден тоқтаусыз сезім, ой,...
Әзіл сөз әзіл емес, құрған тұзақ,
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзілдің сырттай жеңіл көрінгенімен, оның астарында ойлы, өткір, кейде сынайтын күш жататы...
Сөздің ақыры - адамның ақылы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз адамның ішкі дүниесін, ой-өрісін, парасатын танытады дегенді білдіреді. Адам сөйлеге...
Білемін деп мақтанба,
Сенен де білгіш табылар.
Сенен де білгіш табылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кішіпейіл болуға, өз білгеніне масаттанбауға үйретеді. Тура мағынасында: «Мен бәрі...
Үркер жерге түспей жер қызбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, Үркер жұлдызы көкжиектен төмен түспейінше, жер жылынбайды деге...
Заманына қарай заңы,
Тоғайына қарай аңы.
Тоғайына қарай аңы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр дәуірдің, әр ортаның өз тәртібі, өз талабы болатынын білдіреді. Адам да, қоғам да зама...
Адаспаймын деген адам талтүсте адасады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қанша сақ, білгір, өзіне сенімді болса да, артық сенімге салынса қателесуі мүмкін де...
Ақымақ ішкен-жегенін айтады,
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Ақылды көрген-білгенін айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі қасиетті салыстырады. Ақымақ адам көбіне өз басынан өткен ұсақ...
Кеңге кең дүние,
Тарға тар дүние.
Тарға тар дүние.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кең адамға дүние кең көрінеді, ал тар пейілді, қысылған, ойы тар адамғ...
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіре...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасынд...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.