Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл байлық - азбас байлық,
Темір байлық - тозбас байлық.
Темір байлық - тозбас байлық.
Негізгі мағынасы Ақыл — адамнан кетпейтін, өмір бойы пайдасын тигізетін ең қымбат байлық. Ол адамды дұрыс жолға салып…
Нақыл - ақыл.
Негізгі мағынасы Нақыл сөздің түпкі мәні — ақылдың жинақталған, қысқа да нұсқа көрінісі. Бұл мақал адамға құрғақ сөзден…
Түймедейді түйедей етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұсақ нәрсені үлкейтіп көрсету, болмашыны үлкен қылып айту дегенді білдіреді. Тура…
Есі кеткен ешкі жинар,
Ешкі жинап есін жияр.
Ешкі жинап есін жияр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы мен бағытын жоғалтқан адам пайдасыз іске ұрынып, ешкі жинап әлек…
Тәуекел тау жығады.
Негізгі мағынасы Тәуекел еткен адам қиын істің де қиюын келтіріп, үлкен мақсатқа жете алады. Бұл мақалдың тура мағынасы…
Түйеге жантақ керек болса, мойнын созар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның немесе тіршілік иесінің өзіне қажет нәрсеге жету үшін амалын жасайтынын білдіреді…
Артық сөйле, кем сөйле,
Таразыдай тең сөйле.
Таразыдай тең сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен айтуға үйретеді. Тура мағынасында «артық сөйлеме, кем сөйлеме» деп, сөйлеу…
Ақыл - арқан,
Ой - өріс,
Адам - қазық.
Ой - өріс,
Адам - қазық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесі мен өмірлік бағытын үш бейнемен түсіндіреді. Ақыл — адамды байлап ұстап…
Екі молда - бір кісі,
Бір молда - жарты кісі.
Бір молда - жарты кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі молда бір адамның орнындай, ал бір молда жарты адамның орнындай…
Әр әзілде бір мысқал шындық бар.
Негізгі мағынасы Әр әзілдің түбінде аз да болса шындық жатады. Адамдар кейде қалжыңды жеңіл сөз деп қабылдайды, бірақ…
Ақылдыға айтқан сөз жөнін табар,
Ақымаққа айтқан сөз далада қалар.
Ақымаққа айтқан сөз далада қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адам айтылған сөздің мәнін түсінеді, оны ой елегінен өткізіп, дұрыс қорытынды жасайды…
Алдаспан құрал емес,
Ақыл құрал.
Ақыл құрал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: алдаспан — қару, ал ақыл — ой мен парасаттың күші. Астарлы мағынасы…
Ақылдыны алысым деме,
Ақылсызды жақыным деме.
Ақылсызды жақыным деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бағасы туыстыққа не таныстыққа емес, ақыл-ойы мен мінезіне байланысты екенін айтады…
Ат айлығын ойлайды,
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр түліктің табиғатына сай мінезін көрсетеді. Ат — ұзақ жолды, алдағы қимылды, өзіне лайық…
Ақылсыз адам айқайлай,
Жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай,
Жан-жағын байқай келеді.
Жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай,
Жан-жағын байқай келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл мен орынсыз асығыстықтың айырмасын көрсетеді. Ақылсыз адам өз ісін ойламай, даурығып…
Екеу болсаң, бір-біріңмен кеңес,
Біреу болсаң, қабырғаңмен кеңес.
Біреу болсаң, қабырғаңмен кеңес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жалғыз шешімге сеніп қалмай, ақылдасудың қадірін білуі керек екенін айтады. Екі адам…
Соқырға таяқ ұстатқандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі өте анық, айқын, еш күмәнсіз түсіндіруді білдіреді. Тура мағынасында — көзі…
Жұмыстың көзін тап,
Қисықтың тезін тап.
Қисықтың тезін тап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — істің көзін, яғни дұрыс бастауын және ең тиімді жолын табу; ал қисықтың…
Сынаманың сұлу сөзі,
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асығыс айтылған, ойланбай сөйлеген сөзден сақтандырады. «Сынаманың сұлу сөзі»…
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың адамның қай жеріне, яғни қандай қасиетіне сүйенетінін салыстырып тұр. Ақымақ адам…
Көрмеген жер таныс болмас,
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көрмеген, барлап-бақылап үйренбеген жер жат болып көрінеді, ал көзіңе…
Көңіл көзін сөз ашар,
Сөйлемесе, кір басар.
Сөйлемесе, кір басар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адам жанын оятатын, ойды сергітетін күшін айтады. Адам ішкі дүниесін ашып, ойын…
Өжет адам өлімді жеңеді.
Негізгі мағынасы Өжет адам қиындықтан қаймықпайды, қорқынышқа берілмей, ең ауыр сәтте де рухын түсірмейді. Мұндағы…
Арқанның ұзыны, сөздің қысқасы жақсы.
Негізгі мағынасы Арқанның ұзын болғаны пайдалы, ал сөздің қысқа болғаны тиімді деген ой айтылады. Яғни, адам ойды артық…
Әрбір ғалым хакім емес,
Әрбір хакім ғалым.
Әрбір хакім ғалым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білім мен даналықты бір нәрсе деп қарамауды ескертеді. Ғалым — көп оқыған, ізденген, ғылымды…
Бас болмақ оңай, бастамақ қиын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің басында тұру, жетекші болу оңай көрінгенімен, сол істі дұрыс…
Көп қайда болса, шындық сонда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп адам жиналған жерде шындық та сол жерде деген ойды білдіреді. Астарлы…
Кімнің жерін жерленсең,
Соның жырын жырларсың.
Соның жырын жырларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қай ортада өсіп, кімнің қоластында, кімнің ықпалында жүрсе, соның сөзін сөйлеп, соның…
Шындық бар жерде,
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындық бар ортада өтіріктің еркінсімей, үнемі сақтанып жүретінін айтады. Себебі ақиқат бар…
Ақылдының алдымен жүр,
Ақымақтың артымен жүр.
Ақымақтың артымен жүр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласқанда оның ақылына, ісіне, мінезіне қарап жүру керек екенін білдіреді. Ақылды…
Аттылыға еріп,
Жаяудың таңы айырылады.
Жаяудың таңы айырылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: атты адамның жүрісі жылдам, ал жаяу адамның жолы ұзақ болғандықтан, оған…
Көлденең кісі көңілге қарамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөтен, жат адам адамның ішкі жай-күйін, көңіліндегі мұңын не қуанышын дәл…
Ақылдассаң - шешерсің,
Ақылдаспасаң - кем кесерсің.
Ақылдаспасаң - кем кесерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі қолға аларда өзгемен кеңессең, дұрыс шешім табасың; ал…
Ағын су арнасын табады.
Негізгі мағынасы Ағын су өз бетімен емес, міндетті түрде өзіне лайық арна табады. Сол сияқты адам да, өмір де бір…
Болымсыздан өнер шықпас,
Көңілсізден күлкі шықпас.
Көңілсізден күлкі шықпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі күйі мен талпынысы болмай, жақсы нәтиже де шықпайтынын білдіреді. «Болымсыз»…
Балмен де болма, балсыз да болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде шектен шықпау керек дегенді білдіреді. Тура мағынада балдың өзі тәтті, бірақ оны тым…
Ақыл айтсаң, мақұл айт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ақылды сөзді орынсыз емес, дұрыс, дәлелді, ойлы түрде айту керек екенін білдіреді…
Жоқ табылмайды емес,
Іздеуі жетіспейді;
Адам бермейді емес,
Сұрауы жетіспейді.
Іздеуі жетіспейді;
Адам бермейді емес,
Сұрауы жетіспейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түйіні — жоқ нәрсенің бәрі бірдей мүлде табылмайтын нәрсе емес, көбіне оны табуға адамнан…
Сұрай-сұрай Меккеге барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам жолды білмесе, жол сұрап отырып Меккеге де жетеді. Астарлы мағынасы…
Ер жолдасы - тәуекел.
Негізгі мағынасы «Ер жолдасы — тәуекел» деген мақал ер азаматтың алға қойған ісінде батыл болып, жүрексінбей қадам…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.