Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Шабан үйрек бұрын ұшар.
Негізгі мағынасы «Шабан үйрек бұрын ұшар» деген мақал тура мағынасында қимылы ширақ емес, баяу үйректің де кейде…
Пышақ қанша өткір болса да,
Өз сабын жона алмайды.
Өз сабын жона алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: пышақ өте өткір құрал болса да, өзінің сабын өзі жона алмайды. Яғни қандай…
Өзіңнен жолдасың мықты болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз ортасын дұрыс таңдауы керек деген ойды білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — сапарда…
Оқуға сенген ұмытшақ,
Жазуға сенген жаңылшақ.
Жазуға сенген жаңылшақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: оқуға ғана сеніп, жазып қоймасаң, ұмытшақ боласың; ал жазуға ғана сеніп…
Жігітке жетпіс өнер де аз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіт адамның бойында бір ғана қабілет емес, көп қырлы өнер, білім, ептілік болғаны жөн…
Теңге - тиыннан, тұлпар - құлыннан.
Негізгі мағынасы Теңге тиыннан құралады, ал үлкен істердің бастауы да ұсақ нәрседен басталады. Мақалдың тура мағынасы…
Баста ми болмаса,
Екі аяққа күш түседі.
Екі аяққа күш түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойы мен ақылы дұрыс болмаса, істің бәрі дене күшімен, бос әуремен шешіледі дегенді…
Қысыр сөзде қырсық көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос, мазмұнсыз, орынсыз сөздің пайдасынан зияны көп екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Асығыс түбі - өкініш.
Асыққан кешігер.
Асыққан кешігер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сабырлы болуға, әр істі ойланып істеуге шақырады. Тура мағынасында асығыс қимылдаған…
Жақсыға айтқан тура сөз,
Жасақ тіккен тумен тең.
Жаманға айтқан тура сөз,
Құмға құйған сумен тең.
Жасақ тіккен тумен тең.
Жаманға айтқан тура сөз,
Құмға құйған сумен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамға шындықты ашық айту пайдалы, ал жаман адамға қанша тура…
Ізденбеген ілгерілемейді.
Іздеген табады, сұраған алады.
Іздеген табады, сұраған алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әрекет етпеген адам алға жылжымайды, ал ізденген, сұраған адам өзіне…
Әркім өз ойынан хабар берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзі мен ісі оның ішкі ойынан, ниетінен хабар беретінін білдіреді. Яғни, кісі қалай…
Суды шым тоқтатар,
Сөзді шын тоқтатар.
Сөзді шын тоқтатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — суды шым, яғни топырақ пен шөптен жасалған бөгет тоқтататыны сияқты…
Талабы таудай.
Негізгі мағынасы «Талабы таудай» деген сөз адамның талпынысы өте күшті, арманы биік, жігері мол екенін білдіреді. Тура…
Орынды айтылған сөз -
Орнына қағылған шеге.
Орнына қағылған шеге.
Негізгі мағынасы Орынды айтылған сөздің салмағы да, пайдасы да болады. Дәл уақытында, дәл жерде, ойланып айтылған сөз…
Тәуекел - көзсіз батылдық.
Негізгі мағынасы Тәуекел ету — белгілі бір іске батыл кірісу. Бірақ бұл мақал көзсіз, яғни ойланбай жасалған әрекетті…
Адам жүрген жермен адам жүреді,
Біреу білмегенді біреу біледі.
Біреу білмегенді біреу біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірі мен тәжірибесі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Бір адам жүрген…
Жаманмен ерегескенше, жақсымен кеңес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз тартыстан, дау мен керістен сақтандырады. Жаман мінезді, теріс пиғылды…
Ақылсыз би болмас,
Сәулесіз үй болмас.
Сәулесіз үй болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ақылы жоқ адам би бола алмайды, ал жарығы жоқ үй тіршілікке…
Салынды суға кетеді,
Сағым қуған түбіне жетеді.
Сағым қуған түбіне жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — салынған нәрсе суға кетіп, көзден ғайып болады; сағым қуған адам оның…
Бір тәуекел бұзады,
Қайғының мың қаласын.
Бір жақсы сөз бітірер,
Көңілдің мың жарасын.
Қайғының мың қаласын.
Бір жақсы сөз бітірер,
Көңілдің мың жарасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тәуекел мен жылы сөздің күшін қатар айтады. Алғашқы екі жолда «бір тәуекел» адамды үрейден…
Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз,
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзін үлкен, басшы, атақты тұлға санамаса да, елге пайдасы тиетін қарапайым қызмет…
Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсеге өкпелеп, ренішін ұзақ сақтап жүргенде, сол аралықта жағдайдың өзгеріп…
Арыстан Айға шауып мерт болған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстанның айға шауып, қолы жетпейтін нәрсеге ұмтылып, ақыры мерт болуы…
Кұлақпен естігенді көзбен көрген артық,
Көзбен көргенді бастан кешкен артық.
Көзбен көргенді бастан кешкен артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірден алынған шынайы тәжірибенің бәрінен де қымбат екенін айтады. Құлақпен естіген хабар…
Қамыстың басы майда, түбі суда.
Негізгі мағынасы Қамыстың басы майда, түбі суда деген мақал сырттай нәзік, жеңіл көрінген нәрсенің түп негізі терең…
Сұратып бергенше, ұрып бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуден қайта-қайта сұрап алғанша, керек нәрсені өз қолыңмен алып бер…
Айдың жартысы жарық,
жартысы қараңғы.
жартысы қараңғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айдың бір бөлігі жарық болып көрініп, екінші бөлігі қараңғы күйде болуы…
Ағын су жолын табады,
Ақ адам оңын табады.
Ақ адам оңын табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша ағын су өзіне бөгет болмайтын жол тауып, төмен қарай еркін ағады…
Биік таудың басына
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал биік мақсатқа жетудің екі түрлі жолы бар екенін меңзейді. Қыран — биікке самғауды, еркіндік…
Көн құрысса, қалыбына барады,
Көпке түскен іс анығына барады.
Көпке түскен іс анығына барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі, көн болған зат иіліп-бүксе де, қайтадан өз қалпына келе алады деген…
Қадіріңді білгің келсе,
Көршіңнен қарыз сұра.
Көршіңнен қарыз сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз қадірін, абыройын, шын бағасын білу үшін өзгемен арадағы қарым-қатынасты сынап…
Бестің басы болғанша, алтының аяғы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға үлкен, беделді, бірақ бірлігі мықты ортада жүргеннің артық екенін айтады. Тура…
Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі ілім біл.
Жеті түрлі ілім біл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көп тіл біліп, көп ілім үйренуін насихаттайды. Тура мағынасында — жеті жұрттың тілін…
Арзан алдайды.
Негізгі мағынасы «Арзан алдайды» деген мақалдың тура мағынасы — тым арзан нәрсе сырттай ұтымды көрінгенімен, сапасы…
Айды аспанға бір шығарды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның не бір істің шамасынан тыс әсіреленіп, орынсыз мақталғанын білдіреді. Тура…
Жау төнгенде батыл бол,
Дау төнгенде ақыл бол.
Дау төнгенде ақыл бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қиын сәтте сабыр сақтап, дұрыс қимылдауға үндейді. Бірінші жолдағы «жау төнгенде…
Азат басың болсын құл,
Қолдан келмес іске ұмтыл.
Қолдан келмес іске ұмтыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз шамасын білуге, орынсыз тәуекелге бармауға шақырады. Тура мағынасы бойынша, басың…
Қайратыңа әдісіңді жолдас ет,
Әдісіңе ақылыңды жолдас ет,
Әдісіңе ақылыңды жолдас ет,
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамда күш-қайрат қана емес, оны дұрыс бағыттайтын амал мен ақыл да болуы керек екенін…
Әр кісіде бір қиял.
Негізгі мағынасы Әр адамның өз ойы, арманы, ішкі қалауы болады. Бұл мақал тура мағынасында «әр кісінің қиялы бар»…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.