«Ерте туып, кеш қалған.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы: ерте туған, бірақ кейін қалған. Яғни басқалардан бұрын туып, бұрын бастаса да, жолда кешігіп, артта қалған адам. Астарлы мағынасы — ерте бастау әлі жетістік емес; мүмкіндігі мен уақыты бола тұра оны пайдаланбаған адамды кейін келгендер озып кетеді. Мақал көбіне жасы үлкен болса да ақыл, тәжірибе, табыс жағынан кенжелеп қалған кісіге, не қарқынын жоғалтқан іске айтылады. Мұнда өкініш пен ескерту қатар бар.
Образдар мен теңеулер
«Ерте туу» — мүмкіндіктің, уақыттың, бастапқы артықшылықтың бейнесі. «Кеш қалу» — сол артықшылықты жоғалтып, керуеннен қалып қоюдың белгісі. Екі қарама-қарсы ұғым бір тіркесте тоғысып, уақыт пен еңбектің арасындағы айырманы айқындайды: ерте шыққан да тоқтап қалса, мақсатқа жетпейді. Бейне тосқауылсыз, бірақ ащы шындықты айтады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал бастапқы артықшылығын пайдаланбаған адамға қатысты. Мысалы, бір компания нарыққа бәрінен бұрын шығып, бірақ жаңаруды ұмытса, кейін келген бәсекелестері оны басып озады. Сол сияқты ағасы ерте оқуға түсіп, сабағына салғырт қараса, інісі одан бұрын диплом алуы мүмкін. Мақал артықшылықты емес, тұрақты еңбекті бағалауды үйретеді.