Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді
«Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ақылды адам ақымақтан да бір нәрсе үйрене алады, кейде ең жақсы сабақты дәл содан алады. Ақымақтың қатесін көріп, оны қайталамауды үйренеді; оның ойланбай айтқан сөзінен кездейсоқ шындықты байқайды. Мақалдың айтары: үйренудің шегі жоқ, ақылдылық адамдарды «үйренуге лайық» және «лайықсыз» деп бөлмеуден көрінеді. Менменсіген адам данадан да үйренбейді, ал ақылды кісі айналасының бәрінен сабақ табады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда тосын қарсылық бар: ақылды мен ақымақ — бір-біріне қарама-қарсы екі бейне, бірақ мұнда ақымақ ұстаз орнында тұр. «Да» шылауы осы тосындықты күшейтеді: тіпті ақымақтан да. «Бірдеме» — сөйлеу тіліне тән сөз: үлкен ілім емес, жай ғана бір нәрсе. Сабақ кішкене, бірақ ақылды адам оны жерге тастамайды. Жолдағы шұңқырға құлаған біреуді көрген жолаушы сол шұңқырды айналып өтеді — мақалдың бейнелі логикасы осыған ұқсас.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреуді одан не үйренесің деп менсінбеген адамға, не өзін бәрін білетіндей ұстаған кісіге ескерту ретінде айтылады. Белгілі бір адамды ақымақ деп атап көрсету үшін емес, жалпы ой ретінде айтылғаны жөн, әйтпесе қорлау болып шығады. Мысалы, шебер шәкіртіне: «Әріптесіңнің қатесін мазақтама. Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді».
Қолданылу жағдаяттары
— Көршісі күзде шатырын жөндемей, үйін жаңбыр басқанын көрген жігіт өз үйінің шатырын бірден тексерді. Әкесі оған мақалды айтты.
— Спорт залында жаңадан келген жігіт қыздырынбай ауыр жүк көтеріп, жарақат алды. Бапкер мұны балаларға сабақ етіп, мақалды айтты.