Жолға шықсаң, жолдасыңды сайлап шық.
«Жолға шықсаң, жолдасыңды сайлап шық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолға шығарда жолдасыңды таңдап ал. Ұзақ сапарда серігіңнің мінезі бәрінен анық білінеді: жақсы жолдас қиындықта қолдайды, азығымен бөліседі, жаман жолдас ортада тастап кетеді, дауға тартады. Мақал адам кіммен бірге жүрсе, ісі де соған қарай болатынын айтады. Кеңірек мағынада — кез келген іске серік таңдағанда асықпа.
Образдар мен теңеулер
Жолдас сөзінің өзі «жол» түбірінен жасалған: бір жолды бөлісетін адам. Қазақта жол жолдасы туыстан да жақын саналған, ұзақ сапардың серігі өмірлік дос болып кеткен. «Сайлап шық» — таңдап, іріктеп алып шық; бұл сөз «ат сайлау», «жігіт сайлау» тіркестерінде де бар. Мақал шартты бұйрық райға құрылған, ақсақалдың сапар алдындағы өсиетіндей естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреу ұзақ сапарға, бірлескен кәсіпке серік таңдағанда, үлкендер ақыл ретінде айтады. Жаман серікке ілесіп, опық жеген адамға кейін есіне салу үшін де айтылады. Мысалы: «Ол жігітпен бірге сауда ашам дейсің бе? Жолға шықсаң, жолдасыңды сайлап шық деген, алдымен жақсылап таны».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан жігіттер вахтаға кетерде, әкесі ұлына бірге баратын жолдастарын сұрап, мақалды айтып, біреуінен сақтандырды.
— Тауға шығатын топқа қосылмақ болған қызына анасы мақалды айтып, кіммен баратынын білгісі келді.