«Біліп тұрсаң да, сұрап ал.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір нәрсені білемін деп ойласаң да, қайта сұрап, анықтап ал. Мақал өз біліміне шектен тыс сенбеуге үйретеді: жағдай өзгеруі, есте сақтағаның қате болуы, ұсақ бір жайт назардан тыс қалуы мүмкін. Сұрау — әлсіздік емес, ақылдылық пен сыпайылықтың белгісі. Сондай-ақ «сұрап ал» тіркесі өзгенің затын, рұқсатын білсең де, иесінен сұрап барып алу әдебін де меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Сұрап алу» — қазақ тілінде екі мағынаны қатар ұстайтын тіркес: біреуден хабар сұрап білу және иесінің рұқсатымен бір нәрсе алу. Мақал осы екі мағынаны бірге ойнатады: білімді де, затты да сұрамай алма. Ауыл өмірінде көршінің ыдысы, ер-тұрманы, құралы бір-біріне берілетін болған, бірақ әрқашан сұрап алынған. «Біліп тұрсаң да» деген шарт мақалдың өткірлігін береді: ақыл айтылатын адам бейхабар емес, керісінше, білетін адам.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Өз біліміне сенімді, сондықтан ешкімнен сұрамай іс бастайтын адамға ескерту ретінде айтылады. Жол іздегенде, дәрі ішкенде, құжат толтырғанда — анықтап алу керек жағдайда жиі естіледі. Бала тәрбиесінде өзгенің затын рұқсатсыз алмауды үйреткенде де қолданылады. Үні — жұмсақ кеңес. Мысалы: «Жолды білемін дейсің ғой, бәрібір жанармай бекетінен тағы сұрап ал. Біліп тұрсаң да, сұрап ал».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан қалаға келген жүргізуші жолды білемін деп бұрылыстан өтіп кетеді; жанындағы ағасы келесі жолы алдымен сұрап алуды ескертеді.
— Ас үйде бала шкафтан тәтті алғалы тұрғанда, анасы оған рұқсат сұрап алуды үйретіп, мақалды айтады.