Ғылым - теңіз, білім - қайық.
«Ғылым - теңіз, білім - қайық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ғылым теңіздей шексіз, терең, ал адамның білімі сол теңізде жүзетін қайық сияқты. Қайықсыз теңізге шығуға болмайды: білім адамға ғылымның тереңіне бойлауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге адамның білгені ғылымның шексіздігімен салыстырғанда теңіз бетіндегі кішкентай қайық қана, сондықтан мақтануға негіз жоқ. Мақалда білімге құрмет пен кішіпейілділік қатар тұр.
Образдар мен теңеулер
Теңіз — шексіздік пен тереңдіктің бейнесі; далалық қазақ үшін ол алыс, үлкен, жұмбақ су. Қайық — адамның сол суды игеру үшін жасаған құралы, кішкентай, бірақ қажетті. Ғылым мен білімнің айырмасы осы екі бейнемен беріледі: ғылым — адамзаттың жинаған ортақ қазынасы, білім — әр адамның өз үлесі. «Теңіз — қайық» қатар қоюы ауқымды көзге елестетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ғылымға бет бұрған жасқа немесе біраз біліп алып, бәрін білемін дейтін адамға айтылады. Кеңес пен сабырлы ескерту интонациясында. Табысына масаттанған адамға жұмсақ сын ретінде де естіледі. Мысал: «Олимпиадада жеңдің, құттықтаймын. Бірақ ғылым — теңіз, білім — қайық, әлі жүзе бер».
Қолданылу жағдаяттары
— Ғалым ата немересінің жеңісін құттықтап, алдағы жолдың ұзақ екенін айтып, мақалды келтіреді.
— Көлде қайықпен балық аулап отырған әке мен бала оқу туралы әңгімелейді; әке айналаны көрсетіп, мақалды айтады.