Бір жол бар алыс,
Алыс та болса жақын.
Бір жол бар жақын,
Жақын да болса алыс.

Негізгі мағынасы

Бір жол бар — алыс, бірақ жақын көрінеді; бір жол бар — жақын, бірақ алыс. Жолдың ұзақтығы шақырыммен ғана өлшенбейді: жақсы адамға, туған үйге, қуанышқа баратын жол ұзақ болса да тез өтеді, ал жаман іске, жат кісіге, ауыр шаруаға баратын жол таяу болса да таусылмайды. Мақал қашықтықты көңіл өлшейтінін айтады. Кейде бұл сөз тура мағынада да ұғынылады: таныс алыс жол адастыратын қысқа соқпақтан тезірек жеткізеді.

Образдар мен теңеулер

Мақал төрт жолдан тұрады және айна сияқты құрылған: «алыс — жақын», «жақын — алыс». Сөздер орын ауыстырып, ой парадокс арқылы беріледі. «Бір жол бар» деген қайталама басталу ертегі, жыр сарынын еске салады. Даладағы жолаушы жақсы біледі: белгілі жол ұзақ көрінсе де сенімді, ал қысқа көрінетін бейтаныс жол батпаққа, жарқабаққа әкеліп, ұзаққа созылады. Осы тұрмыстық тәжірибе көңіл күйінің бейнесіне айналған.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Алыстағы туысқа, досқа барудан ерінбей, ал жақындағы жағымсыз іске ауыр қадам басқан адамның күйін түсіндіргенде айтылады. Кейде қысқа соқпақ іздеме, белгілі жолмен жүр деген кеңес ретінде келеді. Үні — ойлы, салмақты. Мысалы: «Әжеме он сағат жол жүріп барам, шаршамаймын, ал көрші ауылдағы дауға бару бір ғасырдай. Бір жол бар алыс, алыс та болса жақын».

Қолданылу жағдаяттары

— Қызы алыс қаладан анасына жиі келіп тұрса, көрші ауылдағы ұлы жылына бір соқпайтынын айтып, әке мақалды күрсіне айтты.
— Жайлауда жас жігіт тау арқылы қысқа соқпақпен жүріп адасып келгенде, атасы мақалды айтып, келесі жолы үлкен жолмен жүруді тапсырды.