Саналы адам сағыңды сындырмас,
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
«Саналы адам сағыңды сындырмас, Санасыз адам жағыңды тындырмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Саналы, ақылды адам сенің сағыңды сындырмайды, яғни көңіліңді жықпайды, жігеріңді құм етпейді: сөзін өлшеп айтады, қатесіңді көрсе де адамгершілікпен ескертеді. Ал санасыз адаммен жағың тынбайды: оған түсіндірумен, айтысумен, дауласумен әуре боласың, бәрібір ұқпайды. Мақал екі түрлі адаммен араласудың нәтижесін салыстырады: біріншісі жаныңды сақтайды, екіншісі берекеңді алады. Сондықтан кіммен араласарыңды таңдау өз тыныштығыңа байланысты деген ой шығады.
Образдар мен теңеулер
«Сағы сыну» — қазақ тілінде жігері мұқалу, көңілі түсу, рухы жасыру. «Жақ» — адамның иегі мен ұрты, «жағың тынбау» — үздіксіз сөйлеу, тоқтамай айтысу. Мақал осы екі тұрақты тіркесті бір-біріне қарсы қояды. «Саналы» мен «санасыз» бір түбірден жасалған қарама-қарсы сөздер, «сағыңды» мен «жағыңды» ұйқасы да мақалдың әуенін береді. Әр жол адамның жанына және тәніне қатысты бейнемен аяқталады: рух және жақ.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ақылды адаммен сөйлесудің жайлылығын, ақылсызбен дауласудың пайдасыздығын айтқанда қолданылады. Көбіне ақылсыз адаммен айтысып шаршаған кісі айтады. Үні — налу немесе ақыл. Мысалы: «Үш сағат бойы айтыстық, ештеңе түсінбеді. Саналы адам сағыңды сындырмас, санасыз адам жағыңды тындырмас».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жер дауы бойынша бір кісіге құжатты қайта-қайта түсіндіріп шаршаған әкім көмекшісі кешке үйіне келіп, әйеліне налиды.
— Мектепте оқушысының жұмысындағы қатені жұмсақ ескерткен мұғалімді мақтап, ата-ана жиналысында бір әке осы сөзді айтады.
Sanasyz adam jaǵyńdy tyndyrmas.