«Жол сұрамай жолға түспе.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолды білмей тұрып, жолға түспе: алдымен сұра, жөнін біліп, бағытыңды анықта. Бейтаныс далада бір жол екіге айырылса, жөнін білмеген адам адасады. Мақал кез келген іске кірісер алдында тәжірибелі кісіден ақыл сұрау, жағдайды біліп алу керегін айтады. Сұрау ұят емес, ал адасқанның жолы ұзақ әрі қиын.
Образдар мен теңеулер
Мақал «жол» сөзін екі рет қайталайды: «жол сұрамай» — жөн, бағыт сұрау, «жолға түспе» — сапарға шықпа. Бір сөздің екі түрлі мағынада келуі ойды тығыз етеді. Даладағы жол белгісіз болғандықтан, жолаушы шопаннан, ауылдан, қарсы кездескен кісіден жөн сұраған; «жөн сұрасу» қазақта амандасудың бір бөлігі болған. Тыйым түрінде айтылғандықтан, сөз ескертудей естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жаңа іске, бейтаныс жерге бармақ болған адамға кеңес ретінде айтылады. Ақыл сұраудан ұялатын адамға қолдау ретінде де келеді. Үні — сабырлы ақыл, кейде өз басынан өткерген адамның ескертуі. Тек біреуді іс бастаудан тоқтату үшін айту орынсыз. Мысалы: «Ол ауданда бұрын болмап едің ғой, ағаңнан сұрап ал. Жол сұрамай жолға түспе деген».
Қолданылу жағдаяттары
— Көктемде тауға жаңа жайылым іздеп шықпақ болған жас малшыға қарт қойшы мақалды айтып, қай асудан өтуді көрсетті.
— Ауылдан қалаға алғаш барған бала автобус күтіп тұрып, әкесінің айтқан мақалын еске алып, жүргізушіден аялдаманы сұрады.