Ең ақылды адам - ел билеуден аулақ болған адам.
«Ең ақылды адам - ел билеуден аулақ болған адам.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ең ақылды адам — ел билеуге, билік басына таласпай, одан аулақ жүрген адам. Билік үлкен жауапкершілік, ол көптің дауымен, жаламен, қызғанышпен, сынмен бірге келеді. Ақылды кісі бұл ауыр жүкті жақсы түсінеді, сондықтан оған асығып ұмтылмайды. Мақалда билікке құмарлыққа сын да бар: мансапты көксеген адам көбіне ақылынан жаңылады. Бірақ мақал ел ісіне мүлде араласпа деп үйретпейді, ол ақылдың белгісін билікке таласпай, сабыр сақтаудан көреді.
Образдар мен теңеулер
Ел билеу — қазақ тұрмысында хан, сұлтан, би, кейін болыс атқарған іс. Би ел арасындағы дауды шешіп, әділдік айтқан, бірақ әр шешімі біреудің ренішін тудырған. Болыс сайлауы ауыл арасында талас-тартыс туғызғаны да белгілі. Осы тәжірибеден халық билікті қауіпті, ауыр жүк деп бағалаған. Мақал ақылдылықты күтпеген жерден анықтайды: ақыл билікке жетуде емес, оған қызықпауда. Бұл таңданыс тыңдаушының назарын бірден аударады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреу лауазымға, бастықтыққа құмартып, оның ауыртпалығын ескермей жүргенде ескерту ретінде айтады. Кейде өзін ұсынбаған, билікке таласпаған кісіні қорғау үшін қолданылады. Жартылай әзіл, жартылай ой салатын интонацияда айтылады. Ел ісін адал атқарып жүрген адамды кемсіту үшін айтылса, әділетсіз. Мысалы: «Сынып старостасы болғың келмейді ме? Ең ақылды адам — ел билеуден аулақ болған адам дейді ғой».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда ағайындар бір ақсақалды ауыл басшылығына ұсынғанда, ол бас тартып, жастарға жол береді.
— Отбасында ұлы спорт клубының басшысы болуға асыққанда, әкесі бұл жұмыстың бар дауын түсіндіреді.
— Көршілер үй төрағасын сайлағанда, бәрі бір-біріне сілтеп, біреуі күліп осы мақалды айтады.