Екеуге иық көрсеткен біреу - өзінің соры,
Біреуге иық көрсеткен екеу - елінің соры.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам екі адамға қарсы иық тіреп, өз күшімен оларды жеңгісі келсе, ақыры өзі зиян шегеді деген ой. Астарлы мағынасы — жалғыздықпен, өзімшілдікпен немесе шамадан тыс өркөкіректікпен көпке қарсы шығу дұрыс емес; ал екі адамның бір-біріне ғана емес, жұртқа қарсы болып, күшін жаман іске жұмсауы бүкіл елге кесір әкеледі. Яғни, адам өзінің де, елдің де қамын ойлап, күшті әділ жолға жұмсауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «иық көрсету» — тікесінен қарсы тұру, күшпен алға шығу, кеудемсоқтық таныту деген бейнелі сөз. «Екеу» мен «біреу» сандық салыстыру ғана емес, әлсіздік пен басымдықты, дара мен көптің арақатынасын көрсетеді. «Соры» сөзі өкініш, зиян, берекесіздік мағынасын береді. Бір адамның екіге қарсы тұруы — орынсыз батылдықтың, ал екі адамның елге «иық көрсетуі» — қоғамға қауіп төндіретін бұзақылықтың белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында не қоғамдық ортада өзгені менсінбей, күшпен немесе беделмен үстем болуға тырысатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, екі әріптес бір адамды ығыстырып, ортақ істі бұзып жіберсе, кейін оның салдары бүкіл бөлімнің жұмысына әсер етеді. Бұл мақал адамдарды сабырлы болуға, келісіммен әрекет етуге шақырады.
Bireýge ıyq kórsetken ekeý - eliniń sory.