Еңбек, кәсіп туралы 1057
Еңбек туралы мақал-мәтелдер еңбекқорлықты дәріптеп, табандылық пен адал маңдай тердің қадірін ұқтырады.
1057
Мақал-мәтел
344.5K
Қаралым
325
Орташа
Сұрыптау:
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жер - таусылмайтын қазына.
Негізгі мағынасы «Жер - таусылмайтын қазына» деген мақалдың тура мағынасы — жердің адамға берер байлығы өте көп, оның…
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сөз…
Сен салар да, мен салар,
Атқа жемді кім салар?
Атқа жемді кім салар?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: «сен де салмайсың, мен де салмаймын» дегендей, атқа жемді ешкім салмай…
Өнерлі жігіт өрде озар,
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өнері бар жігіт биікке шығып, алға озады, ал өнері жоқ жігіт төмен қалып…
Қазан аузы жоғары , қармақ суда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қазанның аузы жоғары қарап тұрады, ал қармақ су ішінде болады. Астарлы…
Ұқыптының тоны тозбас,
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұқыптылық пен салақтықтың айырмасын көрсетеді. Ұқыпты адам затын да, уақытын да, ісін де…
Қазан аузы жоғары.
Негізгі мағынасы «Қазан аузы жоғары» деген мақал тура мағынасында қазанды отқа қойғанда оның аузы жоғары тұратынын…
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жаздағы…
Темірді қызған кезде соқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істің дер кезінде орындалуы керегін айтады. Темір қызған кезде ғана иіледі, ал суып қалса…
Малды теппе, ақты төкпе.
Негізгі мағынасы «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура…
Телміріп алған теңгеден,
Тер төгіп тапқан теңге жұғымды.
Тер төгіп тапқан теңге жұғымды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адал еңбектің қадірін айтады. Тура мағынасында, біреудің қолына қарап телміріп сұрап алған…
Байдың малы ортақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның малы көп болғандықтан, оның пайдасын көп адам көреді дегенге…
Келіннің аяғынан,
Қойшының таяғынан.
Қойшының таяғынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — келіннің жүрісінен, қимылынан оның іс-әрекеті байқалатыны сияқты…
Қалауын тапса, қар жанар.
Негізгі мағынасы Қалауын тапса, қар да жанатын нәрсе бар дегенді білдіреді. Яғни, адам дұрыс амалын, лайықты тәсілін…
Жерге еткен жақсылық жерде қалмайды.
Негізгі мағынасы Жерге жасалған жақсылық ешқашан зая кетпейді деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада жерді…
Өнер алды - бірлік,
Ырыс алды - тірлік.
Ырыс алды - тірлік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өнердің, табыстың, берекенің ең алдымен бірлік пен тірлікке сүйенетінін…
Балаға
әкенің бағы бақ болмайды,
малы мал болмайды.
әкенің бағы бақ болмайды,
малы мал болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әкенің қолындағы байлық пен дәулет балаға өзінен-өзі шынайы игілік болып…
Бір түлікке бай болғанша,
Әр түлікке сай бол.
Әр түлікке сай бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ғана мал түріне түгел бай болып, соған ғана сүйеніп қалма, әр…
Алыстан арбалағанша,
Жақыннан дорбала.
Жақыннан дорбала.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алыс жерден арбаға жүк тиеп әкелгенше, жақын жерден дорбаға салып алған…
Жаздың бір күні
қыстың мың күніне татыр.
қыстың мың күніне татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаз мезгіліндегі бір күннің қадірі қыстағы ұзақ уақытқа татитынын білдіреді. Тура мағынасы…
Өлі жебемей, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамға жебеу, көмек беру мүмкін емес, ал тірінің ғана қамын жасап…
Тек жүрсең - тоқ жүресің.
Негізгі мағынасы Тек жүрсең – тоқ жүресің деген мақалдың тура мағынасы: адам орынсыз әуреге түспей, сабыр сақтап…
Сәуір болса, күн күркірер,
Күн күркіресе, көк дүркірер.
Күн күркіресе, көк дүркірер.
Негізгі мағынасы Сәуір айы келгенде көктемнің қызуы күшейіп, күн күркіреп, жаңбыр жаууы — табиғаттың оянғанын…
Жол ақысы - жүру,
Кісі ақысы - беру.
Кісі ақысы - беру.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шыққан адам жолға төленетін шығынды, керек-жарақты өзі көтереді. Ал…
Оқу - білім азығы,
Білім - ырыс қазығы.
Білім - ырыс қазығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел оқу мен білімнің адам өміріндегі орнын өте терең түсіндіреді. «Оқу - білім азығы»…
Су - ырыстың көзі,
Еңбек - кірістің көзі.
Еңбек - кірістің көзі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі үлкен шындықты қатар айтады: су бар жерде тіршілік бар, ал еңбек бар жерде табыс бар…
Азығымен жер мүсінді,
Еңбегімен ер мүсінді.
Еңбегімен ер мүсінді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жердің көркі, берекесі оның азығымен, ырыс-несібесімен көрінеді; ал ер…
Қойшының қызы қой келгенде жүн түтеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз ісіне, тұрмыс-тіршілігіне жақын нәрсеге бейім болатынын білдіреді. Қойшының қызы…
Өнерлінің өзегі талмас.
Негізгі мағынасы «Өнерлінің өзегі талмас» деген мақал өнері, қабілеті, ісмерлігі бар адамның тіршілігі тоқтамайтынын…
Нанның негізі - дән.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нанның қалай пайда болатынын ғана емес, кез келген үлкен игіліктің кішкентай, бірақ маңызды…
Теңге - тиыннан, ынтымақ - ұйымнан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұсақ тиындар жиналса, теңге болады; сол сияқты адамдар бірлесіп, ұйымшыл…
Ұйқы деген дұшпан бар,
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұйқыны орынсыз, шамадан тыс алсаң, ол адамға зиян келтіретінін ескертеді. Тура мағынасында…
Қойшының қызы қой келгенде іс қылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қой бағатын адамның қызы қойдың келуін күтіп, мал шаруасына қатысты іске…
Білім алмай «болдым» деме,
Еңбек етпей «толдым>> деме.
Еңбек етпей «толдым>> деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға білімсіз де, еңбексіз де өзіңді толық, жетілген санауға болмайтынын ескертеді. Тура…
Бара жатқанның балтасын,
Келе жатқанның кетпенін қоймаған.
Келе жатқанның кетпенін қоймаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің қолындағы құралын да, жол-жөнекей алып келе жатқан затын да алып…
Талаптыға нұр жауар.
Негізгі мағынасы «Талаптыға нұр жауар» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол ауыспалы мәнде айтылады. Мұндағы «талап»…
Ең көп оқылған
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жер - таусылмайтын қазына.
Негізгі мағынасы «Жер - таусылмайтын қазына» деген мақалдың тура мағынасы — жердің адамға берер байлығы өте көп, оның…
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
«Еңбек туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен дүниетанымында еңбектің орнын айқындайтын даналық сөздер. Бұл топтамада адал еңбек, маңдай тер, кәсіп, шеберлік, тәртіп пен жауапкершілік секілді ұғымдар қысқа да нұсқа нақыл арқылы беріледі.
Мұндай мақал-мәтелдер адамды еріншектікке қарсы тұрып, табандылыққа, үнемшілдікке және нәтиже үшін әрекет етуге үндейді. Оқуға, жұмысқа, шаруашылыққа қатысты мәнді ойлар арқылы ұрпақты еңбекқорлыққа тәрбиелеп, жетістікке жетудің жолы еңбекте екенін еске салады.
Мұндай мақал-мәтелдер адамды еріншектікке қарсы тұрып, табандылыққа, үнемшілдікке және нәтиже үшін әрекет етуге үндейді. Оқуға, жұмысқа, шаруашылыққа қатысты мәнді ойлар арқылы ұрпақты еңбекқорлыққа тәрбиелеп, жетістікке жетудің жолы еңбекте екенін еске салады.