Малды теппе, ақты төкпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура мағынасында, тіршілікке қажет жануарды теппей, сүт сияқты ақ тағамды рәсуа етпей ұстау керек дегенді білдіреді. Астарлы мағынасында бұл — берекені бағалау, ырысқа ұқыпты болу, еңбектің қадірін білу. Халық малды тіршіліктің көзі санағандықтан, оған дөрекі қарауды мәдениетсіздік, ысырапты болса қадірсіздік деп түсінген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — күнкөрістің, несібенің, еңбекпен келген ырыстың бейнесі. Ал «ақ» сөзі сүтті ғана емес, тазалықты, берекені, адал ризықты білдіреді. «Төкпе» деген сөз ысырап етпе, қадірін кетірме деген ойды күшейтеді. Яғни мақал қарапайым әрекет арқылы адамға ұқыптылық пен ілтипат үйретеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалды ас-ауқатты, табиғи өнімді немесе жалпы кез келген игілікті қадірлеу керек дегенде қолдануға болады. Мысалы, отбасы сүтті, айранды босқа төкпей, азықты үнемдеп пайдалануды балаларға осы мақалмен түсіндіреді. Бұл — тек малға емес, бүкіл несібе мен еңбектің өтеуіне құрмет.